Vị mục tử vẹn tròn hành trình dấn thân

Trong ký ức của nhiều người dân vùng Thốt Nốt – Cần Thơ và Tân Hiệp – Kiên Giang cũ, hình ảnh linh mục Phêrô Giuse Phan Đình Sơn luôn gắn liền với nụ cười hiền hậu và đôi mắt sáng sau cặp kính lão. Ở tuổi 75, với 45 năm đời thánh hiến, dẫu nay đã lui về nghỉ dưỡng, ngài vẫn mãi là người cha, người thầy, và là nhịp cầu thầm lặng nối kết đức tin, lan tỏa yêu thương giữa lòng quê hương.

Những năm tháng hồng ân

Trong căn nhà đơn sơ đón tuổi già hưu dưỡng, cha Phêrô Giuse Phan Đình Sơn đang tĩnh lặng chuẩn bị cho ngày lễ mừng kỷ niệm 45 năm hồng ân linh mục. Nhìn lại hành trình đã qua, ngài khẽ mỉm cười nhận ra đó là những bước đường Thiên Chúa quan phòng cách nhiệm mầu.

Tu học từ năm 1963 tại Tiểu Chủng viện Thánh Phụng – Châu Đốc, đến Tiểu Chủng viện Têrêsa Long Xuyên, và sau nữa là Đại Chủng Viện Thánh Giuse Sài Gòn, bước đường dấn thân của chủng sinh Phêrô Giuse Phan Đình Sơn ngoài việc trau dồi tri thức, còn là tâm huyết với việc đào tạo nhân sự cho phong trào Thiếu Nhi Thánh Thể Việt Nam. Cụ thể, với sự linh hướng của linh mục Phaolô Nguyễn Văn Thảnh (Tổng Tuyên úy TNTT Việt Nam thời bấy giờ), thầy Sơn cùng với một số linh mục, chủng sinh ở Sài Gòn,  Vĩnh Long và Cần Thơ (trong đó có người anh trai là linh mục Giuse Phan Chí Minh) phối hợp biên soạn, xuất bản các tài liệu huấn luyện, đồng thời trực tiếp đào tạo huynh trưởng – giáo lý viên, góp phần duy trì hoạt động của phong trào trong bối cảnh biến động của thời cuộc.

Cũng trong khung cảnh đó, dù hành trình ơn gọi ít nhiều thử thách, thầy vẫn vững tâm lên đường loan truyền Lời Chúa nơi vùng kênh H xa xôi vào những năm sau 1975. Trong thời điểm này, thầy góp phần hình thành giáo điểm Hiếu Hiệp ở kênh H1 và Hiếu Sơn ở kênh H2. Nhắc tới những ngày đầu thầy Sơn mới về giúp xứ năm 1976, bà con ở Hiếu Hiệp thi thoảng vẫn kể cho nhau nghe về thuở ban đầu với vỏn vẹn 13 gia đình tín hữu. Khi đó, nguyện đường đầu tiên được thầy Sơn và giáo đoàn cất công lập nên trên diện tích đất do cha Simon Nguyễn Quang Duy (chánh xứ Kim Hòa thời bấy giờ) trao lại.

Được Đức Giám mục Gioan Baotixia Bùi Tuần truyền chức linh mục ngày 26.5.1981, tân linh mục Phêrô Giuse Phan Đình Sơn chọn châm ngôn đời mục tử là “Lạy Cha, con ký thác hồn con trong tay Cha”. Bước đường mục vụ đầu tiên đưa cha trở lại coi sóc hai giáo điểm Hiếu Hiệp và Hiếu Sơn – nơi đã từng gắn bó. Vào khoảng năm 1982-1983, tân linh mục xây dựng ngôi thánh đường Hiếu Hiệp. Đến năm 2005, giáo điểm Hiếu Hiệp được nâng lên hàng giáo xứ và cha Sơn trở thành cha chánh xứ tiên khởi.

Cũng vậy, giáo xứ Hiếu Sơn ở kênh H2 cũng in đậm dấu ấn của vị mục tử nhiệt tâm. Trong bối cảnh đời sống còn nhiều khó khăn, 82 gia đình tín hữu với 558 nhân danh đã duy trì đời sống thiêng liêng trong nhiều năm trời nơi căn nhà thờ bằng tre nứa tạm bợ. Trong phận vụ kiêm nhiệm, cha Sơn ngày đêm trăn trở phải làm sao giúp bà con có nơi thờ phượng xứng hợp. Năm 1990, cha cùng thầy Antôn Phạm Đình Chiến đã khởi công kiến tạo ngôi nhà thờ khang trang, hiện diện cho đến nay. 

Những bước chân không mỏi

Một trong những câu chuyện đẹp trong cuộc đời mục tử của cha Phêrô Giuse Phan Đình Sơn, có một lát cắt được khởi đi từ chữ “Hiếu”. Năm 1989, khi đang là coi sóc giáo điểm Hiếu Hiệp, mỗi tuần cha đều đặn vượt quãng đường xa về căn nhà tổ ở kinh F dâng lễ cho người mẹ già yếu không thể đến nhà thờ cách nhà mấy cây số. Chính trong những lần trở về thực hiện đạo hiếu ấy, trái tim vị mục tử không khỏi nhói đau khi chứng kiến những đứa trẻ vì đường đến trường khá xa nhà, nên đã bỏ học.

Thương người mẹ già, cha cũng thương những mầm non thiếu cơ hội đến trường. Từ nỗi trăn trở: “Phải có cái chữ mới có thể giúp cho những đứa trẻ đổi thay”, cha đã bàn với gia đình để đi đến một quyết định cao đẹp là hiến mảnh đất hương hỏa của gia đình để xây trường học. Không lâu sau, vào năm 1989, ngôi trường dân lập An Bình ra đời tại ấp Phụng Thạnh, xã Thạnh Qưới, thành phố Cần Thơ. Những ngày đầu, ngôi trường nâng bước trẻ mầm non và tiểu học chỉ là mái tranh vách lá, kinh phí vận hành luôn là một bài toán hóc búa. Nhờ sự trợ giúp ban đầu của Tòa Giám mục, ân nhân xa gần và đặc biệt là tấm lòng tận tụy “chỉ đứng lớp không nhận lương” của những thầy cô giáo địa phương, “ngôi trường của ông cha” dần hoạt động hiệu quả, giúp bao thế hệ học trò vùng sâu đến trường, đồng nghĩa với việc các gia đình không phải nặng gánh lo toan chuyện chi phí học hành cho con cái.

Gần 40 năm trôi qua, từ mái trường mang tên gọi An Bình, nhiều cựu học sinh đã thành danh, trở thành kỹ sư, bác sĩ, giáo viên, doanh nhân…, góp phần xây dựng địa phương. Không dừng lại ở việc gieo chữ, ngay trong khuôn viên trường, cha còn mở thêm cơ sở dạy nghề, phòng thuốc phục vụ bà con không phân biệt lương giáo, cùng phòng đọc báo để khuyến khích văn hóa đọc cho người lớn, trẻ nhỏ.

Song song với việc lo “cái chữ” cho đời, cha Sơn luôn chú trọng vun bồi đời sống thiêng liêng cho bà con giáo dân. Với lòng sùng kính Thánh Giuse cách đặc biệt, cũng là theo tâm nguyện của đấng sinh thành, năm 1992 cha dựng một nhà nguyện mái lá có đài Thánh Giuse kế bên trường học để mẫu thân và bà con lối xóm có nơi nguyện cầu, phó thác. Nguyện đường nhỏ cứ thế bình yên lớn lên trong lòng người, dần trở thành “điểm đến” của những tín hữu trong vùng.

Nhận thấy nhu cầu thiêng liêng ngày càng lớn ấy, giáo phận đã công nhận giáo điểm thành giáo họ Đền Thánh Giuse An Bình, thuộc giáo xứ Thạnh An. Ngày 30.5.1996, Đức Giám mục Gioan Baotixia Bùi Tuần nâng giáo họ lên hàng giáo xứ Đền Thánh Giuse An Bình, đồng thời bổ nhiệm cha Phêrô Giuse Phan Đình Sơn làm cha chánh xứ tiên khởi.

Để giúp giáo xứ non trẻ hòa nhịp vào đời sống miền Tây, một nét độc đáo mà cha Sơn phát kiến là sự khéo léo lồng ghép văn hóa dân tộc vào đời sống đức tin. Thay vì dùng chuông Tây như thông lệ phổ biến ở nhiều nơi, thì mõ, khánh và chuông Nam được chọn dùng trong phụng vụ. Theo cha lý giải, âm sắc ấy gần gũi với đời sống tâm linh của bà con trong vùng, vốn theo nhiều tôn giáo bạn như Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo. Sự chọn lựa ấy cốt để mang lại cảm giác thân thuộc, dễ bề hòa hợp cho mọi người.

Nhận thấy xứ đạo là địa điểm hợp lòng người, Đức Giám mục Gioan Baotixia Bùi Tuần quyết định chọn giáo xứ Đền Thánh Giuse An Bình là một trong những điểm hành hương của giáo phận Long Xuyên. Ngày 12.9.2010, Đức cha Giuse Trần Xuân Tiếu (Giám mục Long Xuyên khi ấy) đã chủ sự lễ đặt viên đá xây dựng ngôi thánh đường mới, chính thức công bố An Bình là Trung tâm Hành hương kính Thánh Giuse của giáo phận nơi miền sông nước.

Sau thời gian dài coi sóc xứ đạo Đền Thánh Giuse An Bình, năm 2010, cha Sơn tiếp tục “cất bước lên đường”, trở thành vị mục tử của đoàn chiên xứ Châu Long (kênh F1). Hơn 15 năm quản nhiệm, cha lui về hưu dưỡng vào năm 2025, chọn sống những năm tháng xế chiều tại ngôi nhà tổ đầy ắp kỷ niệm ở cạnh nhà thờ Đền thánh Giuse An Bình – nơi cha có công lớn gầy dựng. 

Nhịp cầu giữa đạo và đời

Nói đến cha Phêrô Giuse Phan Đình Sơn là nhắc đến người mục tử nhiệt thành, “lấm mùi chiên”. Song nhiều người cũng biết đến ngài với lối sánh ví đầy trân trọng: “chiếc cầu nối giữa đạo và đời”.

Trong hơn bốn thập niên, từ năm 1983 cho đến nay, trên mọi cương vị xã hội như Phó Chủ tịch Trung ương Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam, Phó Chủ tịch (không chuyên trách) Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP Cần Thơ, Chủ tịch Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam TP Cần Thơ, cha luôn là “nhịp cầu” nối kết giữa lương và giáo, giữa Giáo hội và xã hội. Ghi nhận những đóng góp của vị linh mục vùng đất Tây Nam Bộ trong sứ vụ hòa hợp dân tộc, Nhà nước đã trao tặng cha Huân chương Lao động hạng III và Huân chương Đại Đoàn Kết dân tộc.

Nay ở tuổi hưu dưỡng, niềm vui giản đơn của cha là ngày ngày gặp gỡ, thăm hỏi bà con lương giáo, động viên các thầy cô và những học trò nhỏ. Hình ảnh vị linh mục già với mái tóc bạc phơ vẫn miệt mài vun xới tri thức và đức tin cho những mầm non là minh chứng sống động cho một đời mục tử vẹn tròn.

Gần đây, chúng tôi có dịp ghé thăm cha Sơn, nơi nhà tổ có tượng cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp. Mỗi sớm mai, nhiều tiểu thương, người lao động quanh khu vực lại tìm đến thắp nén hương, dâng lời khấn nguyện trước đài kính ngài. Hình ảnh ấy như một sự tiếp nối tự nhiên của hành trình mục vụ mà cha Sơn đã khởi sự, đó là đưa đức tin vào đời sống thường ngày.

Tròn 75 tuổi đời với 45 năm linh mục, những gì cha Sơn để lại là dấu ấn mục vụ nơi xứ đạo, trường học, phòng thuốc, lớp dạy nghề, và những sinh hoạt cộng đồng xây dựng sự hòa hợp dân tộc… Tất cả là những bài giảng sống động về Tin Mừng.

Ngày 26.5.2026 sắp tới là dịp cha kỷ niệm 45 năm hồng ân linh mục, cha nói lời nhắn nhủ của Đức Giám mục Gioan Baotixia Bùi Tuần đã và sẽ mãi là kim chỉ nam mà ngài nguyện thực thi trong suốt cuộc đời thánh hiến: “Hãy đi làm chứng nhân, và sự hiện diện là để trở nên chứng nhân”.

Bích Vân