Gần 60 năm trước, vào thời điểm thuyên chuyển linh mục, Bản Thông Tin của Tổng Giáo phận Sài Gòn vào tháng 6.1968 đã đăng lá thư Đức Tổng Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình gởi đến các cha sở về việc đón nhận cha phó mới. Trong thư, Đức Tổng nhắn nhủ những điều rất cụ thể về cách cha sở giúp đỡ linh mục cộng tác với mình. Đọc lại hôm nay, những lời dặn dò ấy vẫn còn nguye6n một giá trị đặc biệt, là để một cha phó trưởng thành trong sứ vụ, trước hết cần một cha sở biết đón nhận, hướng dẫn và đồng hành.
Nội dung lá thư tập trung vào tinh thần tương quan thay vì phân chia quyền hạn. Đức cố Tổng Phaolô nhấn mạnh các cha sở cần coi cha phó là người cộng tác trực tiếp, không đơn thuần là người chia sẻ bớt công việc. Quan điểm trên hoàn toàn tương thích với Giáo luật hiện hành. Theo Điều 545 §1-2, “cha phó là cộng tác viên, cùng cha sở chia sẻ mối quan tâm, bàn bạc và thực hiện công tác mục vụ. Cha sở chịu trách nhiệm điều hành chung, còn cha phó đồng hành trong sứ vụ đó”. Điều 548 §1-2 cũng lưu ý nghĩa vụ và quyền lợi của cha phó được xác định bởi Giáo luật, quy định giáo phận, văn thư giám mục và sự ủy nhiệm của cha sở. Ngoại trừ việc dâng ý lễ cầu cho giáo dân, cha phó có trách nhiệm hỗ trợ cha sở trong mọi công việc mục vụ của giáo xứ. Việc xác định rõ phạm vi trách nhiệm và quyền hạn giúp sự phối hợp trở nên minh bạch, hiệu quả.
Tất nhiên, sự cộng tác ấy không chỉ được xây dựng bằng những quy định về trách nhiệm và quyền hạn. Chính vì thế, điều cha phó cần ở cha sở trước hết là sự hướng dẫn. Một linh mục mới có thể được đào tạo bài bản về thần học, phụng vụ, giáo luật hay mục vụ. Nhưng kiến thức trong chủng viện không thể thay thế kinh nghiệm thực tế. Vị linh mục trẻ rất cần kinh nghiệm từ người đi trước để giải quyết các tình huống phức tạp như tiếp xúc gia đình đang khủng hoảng, hòa giải các bất đồng, hay đồng hành với giới trẻ. Cha sở sẽ truyền đạt, hướng dẫn, đồng thời tạo không gian cho cha phó đề xuất ý tưởng. Hướng dẫn không phải là làm thay, và giao việc không đồng nghĩa với bỏ mặc.
Lá thư năm 1968 cũng gợi mở một cách làm việc có tính cộng tác rộng hơn, là cha sở nên cùng cha phó và giáo dân bàn bạc các vấn đề chung. Tinh thần này vừa tạo môi trường học hỏi cho vị linh mục mới, vừa giúp giáo dân ý thức hơn về trách nhiệm của mình trong đời sống giáo xứ. Đặc biệt, Đức cố Tổng Phaolô lưu ý các cha sở phải quan tâm đến đời sống thiêng liêng và sức khỏe của cấp dưới. Cha phó cần được đảm bảo thời gian cầu nguyện, tĩnh tâm, ăn uống và nghỉ ngơi hợp lý để duy trì nguồn năng lượng phục vụ lâu dài. Đó là một cái nhìn toàn diện vì một linh mục không thể phục vụ cộng đoàn lâu dài, nếu đời sống nội tâm cạn kiệt và sức khỏe bị bào mòn.
Ngày nay, khi công việc mục vụ ngày càng đa dạng, giáo xứ cũng đứng trước nhiều đòi hỏi mới, lời nhắn của Đức cố Tổng Phaolô càng đáng suy nghĩ. Trong mục vụ hiện đại, những dặn dò xưa vẫn mang tính thời sự. Cha phó không chỉ cần được giao nhiệm vụ hay nơi ở, mà cần một người lãnh đạo biết tin tưởng và đồng hành. Ngược lại, vị linh mục trẻ cũng phải ý thức rõ vai trò cộng tác, tôn trọng quyền điều hành của cha sở, và chủ động vì lợi ích chung của giáo xứ. Nhiều năm đã qua, hoàn cảnh Giáo hội và xã hội đã thay đổi rất nhiều. Nhưng có một điều dường như không thay đổi, đó là người làm mục vụ cần được đồng hành để có thể đồng hành với người khác.
Diên Vĩ
