“Rơi vào bàn tay từ ái của Thiên Chúa”

Tin thầy Stephanô Nguyễn Khắc Dương từ trần (tối 28.9.2026) làm rất nhiều người trong giới thức giả thương tiếc, mặc dù ông đã đại thượng thọ 102 tuổi, nhưng chính cuộc đời nhiều thăng trầm, trải qua “trăm cuộc bể dâu” mà vẫn luôn tín thác vào Thiên Chúa của ông, đã làm bao thế hệ học trò hằng kinh phục…

Thầy Nguyễn Khắc Dương sinh ngày 24.9.1925 tại làng Thịnh Xá, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Thân phụ là cụ Hoàng giáp Nguyễn Khắc Niêm (Tri phủ Anh Sơn rồi Án sát tỉnh Nghệ An, Tuần vũ Khánh Hòa, Phủ doãn tỉnh Thừa Thiên, hàm Thượng thư). Cụ Nguyễn Khắc Niêm từng nổi tiếng với 4 câu châm ngôn (Tứ tôn châm): “Tôn tộc đại quy/ Tôn lộc đại nguy/ Tôn tài đại thịnh/ Tôn nịnh đại suy” (Đề cao giống nòi ắt đại hòa hợp. Coi trọng bổng lộc ắt đại nguy nan. Tôn trọng tài năng ắt đại phồn thịnh. Ưa thích xiểm nịnh ắt đại suy vong)… Cụ Nguyễn Khắc Niêm có 2 đời vợ, bà trước sinh được 3 trai và 3 gái; thầy Nguyễn Khắc Dương và 2 em gái là con của bà sau. Sinh ra trong một gia đình Nho giáo, danh gia vọng tộc, thầy Dương và các anh chị được sự giáo dục khá nghiêm khắc theo truyền thống Khổng Mạnh. 13 tuổi, khi đang theo học ở trường Thiên Hựu (Huế), thầy Dương đã được chí sĩ Phan Bội Châu xoa đầu và hỏi: “Con có biết tên nước ta là gì không?”. Thầy đã vòng tay lễ phép thưa: “Dạ bẩm, tên nước ta là Việt Nam ạ”. Cái ý thức yêu nước trong con người thầy Dương có lẽ được khơi dậy từ câu hỏi của cụ Phan ngày ấy…

Sau này, thầy Dương cho biết nguyên nhân thầy được vào học trường Thiên Hựu là do ý Chúa sắp đặt. Học hết bậc tiểu học, thầy thi vô trường Quốc Học (Huế) nhưng bị rớt ở môn chính tả (tiếng Pháp), bà mẹ liền quyết định cho con vào trường Thiên Hựu (trường tư thục do các linh mục Hội Thừa sai Paris thành lập và giảng dạy). Dù sinh trưởng trong một gia đình Phật tử nhưng vốn thông minh và học rất giỏi, nên thầy Dương luôn đứng đầu về môn Giáo lý (từ năm 1938-1944), đức tin Công giáo được ươm mầm từ đó… Năm học lớp Đệ Nhị (1943), thầy “gặp” Pascal qua sách vở. Càng tìm hiểu về cuộc đời vị triết gia lỗi lạc này, thầy càng kinh ngạc và kính nể: “Một thiên tài vĩ đại như thế cuối cùng đã vứt bỏ tất cả để sống một cuộc đời cống hiến cho Chúa Giêsu, vì sao?…”. Sau khi đậu Tú tài 1 (1944) ở trường Thiên Hựu (được là học trò của các thầy Đào Duy Anh, Tạ Quang Bửu, Cao Xuân Huy…), thầy Dương chuyển sang học lớp Đệ Nhất tại trường Khải Định. Gặp thời buổi loạn lạc (1945), thầy về quê dạy học. Đã từng vâng lời cha mẹ tính chuyện lập gia đình cho có con nối dõi, nhưng rồi vì bạo bệnh mà phải từ hôn. Quê thầy ở gần giáo xứ Đông Tràng, một anh bạn thân của thầy Dương cũng ở trong giáo xứ này, nên thầy thường qua trọ lại nhà anh bạn này để đi dạy (và đi dự lễ) cho gần. Rồi ngày mong đợi đã tới: Ngày 9.1.1949 (Lễ Gia thất), thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương được rửa tội tại nhà thờ Nghĩa Yên (địa phận Vinh). Linh mục ban phép Rửa là cha Nguyễn Ngọc Bang, linh mục chủ sự thánh lễ là cha Phúc, còn cha đỡ đầu là linh mục Vương Đình Ái. Đây là một “sự kiện” gây bão dư luận cả vùng Nghệ Tĩnh: “Con trai cụ Hoàng giáp Niêm vào đạo Công giáo!”. Rồi để tránh liên lụy đến gia đình, thầy Dương xin vào tu dòng Phanxicô… Sau khi khấn tạm, bề trên cử thầy và 14 thầy khác vào Nha Trang là nơi có Viện Triết và Thần học của dòng. Thế rồi thầy bị gọi nhập ngũ vì có bằng Tú tài (1954), sau khi tốt nghiệp Trường Sĩ quan Thủ Đức, thầy được điều về làm văn phòng ở Ban Mê Thuột, hơn 2 năm sau thì giải ngũ (7.1956). Sau đó thầy được nhà dòng gởi qua Pháp, tốt nghiệp cử nhân Triết – Đại học Sorbonne rồi xin chuyển qua dòng Biển Đức (1963).

Cuối năm 1965, thầy Dương trở về Việt Nam và được linh mục Nguyễn Văn Lập – Viện trưởng Viện Đại học Đà Lạt mời lên dạy học tại đây. Lúc này, Khoa trưởng Văn khoa là linh mục Lê Văn Lý, Trưởng ban Triết học là linh mục Lê Tôn Nghiêm… Tuy chỉ có học vị là Cử nhân Triết nhưng thầy Dương dạy học rất có uy tín, được học trò và đồng nghiệp kính trọng. Thầy tự nhận mình là “Ông thầy tài tử”, chẳng hề soạn giáo trình, giáo án gì cả, chỉ giảng miệng cho sinh viên ghi chép… Khi các linh mục nói trên từ chức, thầy Dương được Hội đồng Quản lý Viện Đại học bổ nhiệm làm Trưởng ban Triết học và Quyền Khoa trưởng Văn khoa. Trong 10 năm giảng dạy ở Đại học Đà Lạt, học trò của thầy Dương có nhiều người sau này “đỗ đạt”, trở thành giám mục, linh mục, tu sĩ…

Đặc biệt, sau năm 1975, nhiều người mới biết thầy Nguyễn Khắc Dương là anh em ruột với bác sĩ Nguyễn Khắc Viện, GS Nguyễn Khắc Phi và nhà văn Nguyễn Khắc Phê. Hồi ở Pháp, thầy Dương đã từng gặp gỡ ông anh cả là Nguyễn Khắc Viện đang du học ngành Y ở đây.

Đúc kết cuộc đời thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương, chúng ta hãy đọc một đoạn hồi ký của thầy: “Xuất thân trong một gia đình khoa bảng Nho học, cho đến nay 61 tuổi đầu. Tôi đã từng mặc áo rộng xanh lễ Thành Hoàng ở đình làng. Đã từng trú ngụ trong một ngôi chùa, chiều chiều đến thỉnh 108 tiếng chuông thu không. Đã chịu phép Thánh tẩy, tu dòng Phanxicô, tu dòng Biển Đức. Đã từng tham gia Đội Tuyên truyền Xung phong tỉnh Hà Tĩnh năm 1946. Bị động viên học trường Sĩ quan Thủ Đức, du học tại Pháp, làm quyền Khoa trưởng Văn khoa Viện Đại học Đà Lạt. Học tập cải tạo tại Sông Mao, làm cán bộ tại Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật, cán bộ tại Ủy ban Mặt trận tỉnh Lâm Đồng, và sau cùng “về vườn” trồng cây ăn quả, thả cá, chờ ngày được Thiên Chúa gọi từ giã cõi đời này ra đi… Năm 1977, sau gần 30 năm xa cách, lúc gặp mẹ tôi, bà bùi ngùi nói: “Ừ, Thúy Kiều thì 15 năm lưu lạc, còn phần con thì 30 năm chìm nổi”. Tôi chỉ biết cầm tay mẹ, cúi đầu im lặng nhưng trong lòng bỗng nghĩ tới một tác giả nào đó: “Rồi cuối cùng, con người chỉ có việc là rơi vào bàn tay từ ái của Thiên Chúa mà thôi!”… Những dòng sau đây chỉ là tâm sự của một người trên 60 tuổi, sau bao nhiêu chặng đường đời, bỗng thấy mình như được trở về cái tuổi thơ ấu, ngả vào lòng mẹ, buông mình vào bàn tay của Thiên Chúa hằng hữu. Tôi viết với tinh thần của một Lao Lai nhảy múa trước sân cho vui lòng mẹ già, với tinh thần của vua Đavít nhảy múa đàn hát tung tăng trước Hòm bia Thiên Chúa, và lẽ dĩ nhiên, là dưới cặp mắt của một bà mẹ, vừa là Mẹ Thiên Chúa,vừa là mẹ của mọi người: Đức Maria Đồng trinh Vô nhiễm”.

Hôm nay, ở cái tuổi thượng thọ (102 tuổi), thầy Dương đã “rơi vào bàn tay từ ái của Thiên Chúa”, để cùng với Lao Lai nhảy múa cho vui lòng mẹ già, cùng với vua Đavít nhảy múa tung tăng trước Hòm Bia Thiên Chúa, và hạnh phúc thay, thầy đang nhảy múa dưới cặp mắt của Mẹ chúng ta: Đức Maria!

HÀ ĐÌNH NGUYÊN