“Năm xưa trên cây sồi…” giai điệu đi qua bao nhiêu thế hệ

Trong khu vườn thánh ca Việt Nam, những ca khúc viết về Đức Maria luôn chiếm một vị trí đặc biệt. Mỗi bài hát có thể mang một sắc thái riêng, nhưng có những giai điệu đã vượt qua khuôn khổ của một tác phẩm âm nhạc, để trở thành ký ức chung của nhiều lớp tín hữu. Vì đã in trong tâm khảm, nên chỉ cần vài từ được cất lên, người nghe gần như có thể hát theo một cách tự nhiên, như đã thuộc nằm lòng từ thuở nào.

Với phần đông người Công giáo Việt Nam, bản Lời Mẹ nhắn nhủ của linh mục – nhạc sĩ Huyền Linh, thường được biết đến qua câu mở đầu “Năm xưa trên cây sồi, làng Fatima xa xôi…” ở trong trường hợp như thế. Bài hát này, với nhiều người không đơn thuần là một bản thánh ca về Đức Mẹ Fatima, mà còn là một phần của tuổi thơ, của nền đạo đức bình dân, thấm đẫm như ca dao, gần gũi tựa lời ru của mẹ, được nghe trong nhà thờ, trong những giờ lần chuỗi, những buổi nguyện kinh Đức Bà, hay vào các dịp hành hương… từ thuở ấu thời, đi theo hành trình sống đạo của từng người qua bao năm tháng.

“Năm xưa trên cây sồi, làng Fatima xa xôi, có Đức Mẹ Chúa Trời, hiện ra uy linh sáng chói. Mẹ nhắn nhủ người đời: hãy mau ăn năn đền bồi, hãy tôn sùng Mẫu Tâm, hãy năng lần hạt Mân Côi”, những ca từ chậm rãi kể lại một cách cô đọng câu chuyện Đức Mẹ hiện ra tại Fatima năm 1917, đồng thời chuyển tải những lời mời gọi căn bản gắn với sứ điệp Fatima: hoán cải, đền tạ, tôn sùng Trái Tim Đức Mẹ, và nhất là phải siêng năng lần chuỗi Mân Côi. Ca khúc không diễn giải dài dòng, hình ảnh gợi nhớ và lời nhắn được gạn lọc ngắn gọn, dễ thuộc, dễ hát, như một bài thơ 5 chữ, mà cũng giống một câu chuyện cổ tích được bà, được mẹ kể lại… Và chính sự giản dị này góp phần làm nên sức sống bền lâu cho bài hát, nếu không muốn nói là đã trở thành bất hủ, qua bao thế hệ.

Ca khúc này còn có một “dấu mốc” nhỏ trong lịch sử thánh nhạc Việt Nam, bởi tác phẩm được viết khi tác giả mới chỉ là một chàng trai 19 tuổi, bắt đầu con đường âm nhạc từ khi tuổi đời còn rất trẻ. Linh mục Huyền Linh có tên thật là Giuse Nguyễn Văn Ký (1927-2003), quê tại Trại Lại, xã An Bình, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, thuộc giáo xứ Phượng Mao. Ngài từng theo học tại trường Đạo Ngạn, Chủng viện Đạo Ngạn và Đại chủng viện Thánh Alberto ở Nam Định, trước khi di cư vào miền Nam và được thụ phong linh mục ngày 24.12.1955. Năm 1946, khi mới 19 tuổi, còn là một tu sinh, Nguyễn Văn Ký đã viết ca khúc đầu tay với tên Lời Mẹ nhắn nhủ. Chi tiết này khiến việc tìm hiểu về bài hát quen thuộc trở nên thú vị, vì không ai ngờ một tác phẩm đã sống trong lòng người giáo dân Việt 80 năm lại được hình thành từ cảm hứng và tài năng của một người còn ở tuổi thanh xuân. Và cũng từ đó, một hướng đi trong đời sống âm nhạc của bút danh Huyền Linh, của linh mục Giuse Nguyễn Văn Ký được hé mở, để rồi từ đó cha thường xuyên dùng âm nhạc để diễn tả lòng yêu mến Đức Mẹ, cũng như chuyển tải những nội dung đức tin bằng ngôn ngữ thân thuộc với cộng đoàn.

Lời Mẹ nhắn nhủ cũng không đứng riêng lẻ, không là duy nhất trong sự nghiệp âm nhạc của linh mục nhạc sĩ Huyền Linh. Cha từng là một trong những gương mặt hoạt động tích cực trong đời sống thánh nhạc Công giáo Việt Nam. Tên tuổi Huyền Linh xuất hiện trong nhóm Minh Nhạc, nơi một số nhạc sĩ góp tác phẩm để in chung thành các tuyển tập. Tập I, Mẹ Việt Nam, được in năm 1950; tập II, Mẹ Maria, xuất bản năm 1952, bên cạnh các tác giả khác như Hương Phong, Hương Bản, Lê Huy… Những tuyển tập tiếp theo như Nguồn Sống (1957), Suối Thiêng (1960) luôn có sự cộng tác của cha Ký, trong giai đoạn có các hoạt động sáng tác và phổ biến thánh nhạc khá phong phú. Huyền Linh còn cùng Hoàng Kim thực hiện Phụng Nhạc, gồm 14 ca khúc về Đức Mẹ năm 1954; và Hát lễ nhờ Mẹ, gồm 12 ca khúc xuất bản năm 1955. Năm 1957, với vai trò nhạc trưởng Nhạc đoàn Thánh Gia, linh mục Huyền Linh đã góp phần quy tụ và phổ biến sáng tác của nhiều nhạc sĩ. Nhạc đoàn đã xuất bản hai tập Thánh Nhạc trong năm 1957, quy tụ hơn 100 ca khúc thuộc nhiều thể loại của hơn 30 tác giả…

Nhìn lại dòng chảy ấy, Lời Mẹ nhắn nhủ có thể được xem như là dấu mốc sớm của người nhạc sĩ trẻ Huyền Linh, đồng thời là một tác phẩm đã có đời sống riêng trong lòng cộng đoàn Dân Chúa, giúp “cho nước Việt xinh tươi, Đức tin sáng ngời…”.

Diên Vĩ