CON CÁI TRƯỞNG
THÀNH CÓ NỢ CHA MẸ ĐIỀU GÌ KHÔNG
?

Theresa Civantos
Barber

Chris Cammarata

WHĐ (08.01-2023) – Mới đây, tôi đọc được một bình luận trên
Facebook với nội dung “
Con cái không nợ cha mẹ bất cứ điều gì”. Người
bình luận cho rằng điều này liên quan đến quyết định cắt đứt liên lạc với cha mẹ
của cô.

Tôi không biết câu chuyện của người
phụ nữ này, ngoài vài câu cô ấy chia sẻ trên Facebook. Tôi cho rằng cô ấy có lý
do trong quyết định này, một quyết định
mà tôi chắc là cô ấy đưa ra không dễ dàng gì.

Nhưng tôi không thể không tự hỏi
liệu câu nói của cô ấy
Con
cái không nợ cha mẹ bất cứ điều gì
” có đúng không, nói cách khác, Liệu có thực sự là con cái không nợ cha mẹ điều gì
không?

Đây là một câu hỏi xoay quanh Điều
răn Thứ Tư
, tôi cho rằng rất có thể là điểm gây tranh
cãi trong một số gia đình
. Do đó, tìm đến giáo huấn của Giáo
hội trong Sách Giáo lý
Công giáo
(GLCG)
, là nguồn khôn ngoan giúp chúng ta nhìn rõ hơn về bổn phận của con cái đối với cha mẹ, và một cách nào đó, cho chúng ta lời giải
đáp cho câu hỏi trên.

1. Tổng quan về Điều răn Thứ

Trước hết,

Thiên Chúa
muốn rằng, sau Ngài, chúng ta phải tôn kính cha mẹ, là những vị chúng ta phải
chịu ơn về sự sống, và là những vị đã lưu truyền cho chúng ta sự nhận biết
Thiên Chúa. Chúng ta cũng buộc phải tôn kính tất cả những người được Thiên Chúa
trao ban quyền bính của Ngài để mưu ích cho chúng ta
. (GLCG, 2197)

Thứ đến,

Điều răn thứ
tư rõ rệt nhắm đến con cái, trong tương quan của họ với cha và mẹ họ, bởi vì
đây là tương quan phổ quát nhất. Điều răn này cũng liên quan tới các quan hệ họ
hàng giữa các thành viên trong gia tộc, đòi chúng ta phải tôn kính, mến yêu và
biết ơn ông bà tổ tiên. Cuối cùng, điều răn này còn mở rộng tới các bổn phận của
học trò đối với thầy cô, thợ với chủ, kẻ thuộc cấp đối với người chỉ huy, công
dân đối với tổ quốc, và với tất cả những người điều hành, cai trị đất nước
. (GLCG, 2199)

Như thế, Điều răn Thứ Tư là nền tảng cho các mối
tương quan của chúng ta với nhau,
theo thứ tự quan trọng: gia đình trực hệ, sau đó là gia đình
mở rộng, và tiếp đến là xã hội rộng bao quát hơn. Những ai tuân giữ Điều răn này thì được “chúc phúc”, được “sống lâu” (Xh 20, 12), và điều này mang lại “hoa trái thiêng liêng” cũng như
những lợi ích trần thế là sự an bình và thịnh vượng” (GLCG 2200).

Chúng ta cũng nhận ra rằng, cách diễn đạt về Điều răn này rất
cụ thể
: Hãy thảo kính cha
mẹ
”. Ở đây, thảo kính
bao hàm việc vâng lời cha mẹ
trong nhiều trường hợp
, nhưng không đồng nhất với việc vâng lời cha mẹ.
Điều
này có nghĩa là: thảo
kính
cha mẹ và vâng lời cha mẹ không đồng nghĩa với nhau. Dưới đây chúng ta sẽ xem xét chi tiết sự
khác biệt này kéo theo những điều gì.

2. Bổn phận của con cái đối với cha mẹ

Trước hết, con cái
nghĩa vụ hiếu thảo với
cha mẹ.
Cha mẹ là những người đã cho chúng ta cuộc sống, nuôi nấng, chu cấp cho chúng
ta trong
đời sống thể lý và củng
cố chúng ta trong đời sống đức tin. “
Để
mưu ích cho chúng ta
,
Thiên Chúa đã giao phó chúng ta cho
cha mẹ, và vì vậy
, khi hành động
vì lợi ích của chúng ta, cha mẹ hành động theo thẩm quyền mà Thiên Chúa đã giao phó để giúp chúng ta đạt
tới cứu cánh cuộc đời là chiêm ngưỡng
Thiên Chúa trên
thiên đàng.

Tiếp đến, Sách Giáo lý trình bày chi tiết ý
nghĩa cụ thể của việc hiếu thảo cha mẹ và lý do tại sao chúng ta nên làm điều
đó:

(1) Kính trọng

Tình phụ tử
thần linh là nguồn mạch của tình phụ tử nhân loại; chính tình phụ tử đó đặt nền
tảng cho việc
tôn kính cha mẹ. Lòng
tôn kính của con cái, còn nhỏ hay đã trưởng thành, đối với cha và mẹ mình
được đòi buộc bởi một điều răn của
Thiên Chúa
. (GLCG, 2214)

(2) Biết Ơn

Lòng tôn
kính cha mẹ (
lòng hiếu thảo) dựa trên sự biết ơn đối với những người, bằng việc trao ban sự sống, bằng tình yêu và
công lao của mình, đã sinh ra các con cái mình, giúp chúng có khả năng lớn lên
về tuổi tác, về sự khôn ngoan và ân sủng
. (GLCG, 2215)

(3) Vâng Phục

Lòng hiếu
thảo được bày tỏ qua sự ngoan ngoãn và 
vâng phục chân
thành
(GLCG, 2216)

Thực ra, có một hoa trái thiêng liêng to lớn trong
việc vâng phục cha mẹ. Vâng phục là
điều rất khó đối với chúng ta
, vốn
là những con người sa ngã, đặc biệt là trong một thế giới cổ
võ lối nghĩ cho mình là trung tâm,
và chỉ quan tâm đến bản thân. Đức Giêsu
đã luôn vâng phục cha
mẹ mình – và nếu như có ai có lý
do để không vâng phục cha mẹ, thì đó phải là Đức Giêsu! Nhưng, chính nhờ sự “vâng phục cho đến chết” của Đức Giêsu trên Thập giá (Pl 2, 8) mà chúng
ta được ơn cứu độ. Vì vậy, vâng phục là điều mà chúng ta chắc chắn có
thể đạt được.

3. Điều kiện vâng phục cha
mẹ

Sách Giáo lý bắt đầu bằng cách
nói rõ rằng
:

Bao lâu còn
chung sống với cha mẹ, con cái phải tuân giữ mọi điều cha mẹ dạy liên quan đến
lợi ích bản thân hoặc của gia đình
(GLCG 2217).

thế, bao lâu một đứa trẻ (chưa trưởng thành) sống ở nhà dưới sự
chăm sóc của cha mẹ, thì đứa trẻ đó có nghĩa vụ vâng phục cha mẹ về mặt luân lý
.

Tuy nhiên, sự vâng phục này có điều kiện! Đây
yếu tố rất quan trọng bậc cha mẹ cần lưu tâm
. Có thể nói rằng, con cái là một trong những món quà tuyệt vời nhất mà bậc cha mẹ nhận được. Thiên Chúa, tác giả của
sự sống, cho phép đôi vợ chồng tham gia vào hành động sáng tạo của Ngài để đem
đến một cuộc sống mới cho thế giới.
Do
đó, một đàng món quà tuyệt
vời này là lý do tại sao
con cái phải luôn biết ơn, yêu mến, và đón nhận cha mẹ mình. Đàng khác, tuy nhiên, cha mẹ không được quyền “sở hữu” con cái, vì cuộc đời của đứa trẻ không thuộc
về cha mẹ
nhưng thuộc về
Thiên Chúa. Đây cũng là điều Sách
Giáo lý xác định rằng con cái không được vâng
lời cha mẹ một cách mù quáng
, và trên
thực tế, có những hoàn cảnh con cái không bắt buộc phải vâng lời
, thậm chí, không được vâng lời cha mẹ.

Vậy những điều kiện đó là gì?

Trước hết, là khi cha mẹ bảo đứa trẻ làm điều gì
đó
sai trái về mặt luân.
Sách Giáo lý xác
định rõ,

Nếu người
con theo lương tâm, thấy vâng theo một lệnh truyền nào đó là làm điều xấu về mặt
luân lý, thì
không được vâng lời
.” (GLCG 2217).

Thứ đến, khi một đứa trẻ lớn khôn (hoặc theo thuật ngữ
pháp lý, nghĩa
khi đến tuổi
trưởng thành). Theo
đó, khi đứa
trẻ có khả năng đưa ra quyết định độc lập và chịu trách nhiệm về bản thân, thì việc vâng lời cha mẹ không còn là
mệnh lệnh luân lý nữa
:

Khi trưởng
thành, con cái vẫn phải tôn kính cha mẹ. Con cái phải biết đón trước những điều
cha mẹ mong muốn, sẵn sàng hỏi ý kiến và đón nhận những lời khuyên bảo chính
đáng của cha mẹ.
Sự vâng lời của con cái đối với cha mẹ ngưng khi con cái
không còn sống chung với cha mẹ nữa
, nhưng lòng tôn kính thì không như thế,
mà phải tồn tại luôn mãi. Thật ra, lòng tôn kính này có gốc rễ từ lòng kính sợ
Thiên Chúa, là một trong các hồng ân của Chúa Thánh Thần
. (GLCG, 2217)

Cách diễn đạt trong đoạn văn này cho thấy sự cân bằng tuyệt vời giữa quyền
tự do và sự kính trọng cha mẹ của con
cái. Hiếu kính
cha mẹ là trách nhiệm cả đời
, nhưng vâng lời thì không phải vậy. Điều này không có nghĩa là con cái, khi đến tuổi trưởng
thành có thể tự do phớt lờ
, hoặc
nổi giận chống lại cha mẹ chỉ “
vì mình có thể. Hơn nữa, khi Giáo hội tôn trọng quyền
tự do mà mỗi cá nhân có được
, cũng cần
phải
hiểu “tự do” là khả năng của một người trưởng thành trong việc
lựa chọn điều gì là tốt lành và thánh
thiện. Đó không phải là “
tự do khỏi” mà là “tự do vì” – tự do vì
Chúa Kitô, tự do vì sự thánh thiện, tự do vì Nước Thiên Chúa. Và một lần nữa,
kính trọng
, yêu thương, và phục vụ cha mẹ một cách vị tha là trách nhiệm cả đời.

Trong trường hợp khi con cái đã trưởng thành nhưng vẫn sống chung với cha mẹ, thì sự vâng phục vẫn có điều kiện. Sống chung với cha mẹ thì con cái vẫn phải vâng lời trong những vấn đề cụ thể, giống như khi sống trong nhà của bất
kỳ ai khác. Ví dụ, nếu cha mẹ mong đợi những trách nhiệm nhất định của con cái
đã trưởng thành như đảm đang công việc gia đình, điều đó là hoàn toàn hợp lý. Tuy
nhiên, cha mẹ cũng nên nhạy cảm với nhu cầu và tôn trọng sự tự do của con cái trưởng
thành để
tránh những xung đột gây mất
hoà khí gia đình.

4. Phân định ơn gọi

Tới đây, chúng ta có thể đi xa hơn, để đặt ra vấn nạn:
Liệu khi con cái đến tuổi trưởng thành và gặp
mâu thuẫn với mong muốn của
cha mẹ
khi phân định ơn gọi của
họ
thì sẽ giải quyết thế nào?

Vấn đề này đã được Sách Giáo lý đề cập đến:

Khi đến tuổi
trưởng thành, con cái có bổn phận và có 
quyền lựa chọn nghề nghiệp và bậc
sống
 
của mình.
Con cái đảm nhận những trách nhiệm mới trong tương quan đầy tin tưởng đối với
cha mẹ, sẵn sàng bàn hỏi và đón nhận các ý kiến và lời khuyên của cha mẹ. Cha mẹ
phải lưu ý để không ép buộc con cái trong việc chọn nghề nghiệp hoặc chọn bạn
trăm năm. Bổn phận giữ sự chừng mực này không ngăn cản họ – mà trái lại – trong
việc trợ giúp con cái bằng những lời khuyên khôn ngoan, nhất là khi con cái có
ý định lập gia đình.
(GLCG, 2230).

Một lần nữa, Giáo hội đề cao quyền tự do của mỗi người. Cha
mẹ không nên “
gây áp lực cho con cái” trong việc kết hôn, gia nhập một dòng tu, hoặc chọn một nghề nghiệp cụ thể. Cha mẹ có thể đưa ra lời
khuyên và giúp đỡ con cái
trong việc
chọn lựa
, đối lại, con cái nên
tìm đến cha mẹ để được tư vấn và hỗ trợ, nhưng quyết định cuối
cùng không phải của cha mẹ mà là thuộc về người con.

Chúng ta trở lại nguyên tắc đã đề cập trên đây: Cha
mẹ là những người giám hộ, những người được ủy thác cho cuộc sống của con cái họ.
Cuối cùng, tất cả chúng ta đều thuộc về Thiên Chúa. Trong
thân phận làm người, với những giới hạn và bất
toàn,
ý muốn của cha mẹ không phải lúc nào cũng trùng với ý muốn của Thiên Chúa, choý định của cha mẹ có thể tốt đến
đâu hoặc có sức thuyết phục đến đâu.
Điều này đặc biệt quan trọng khi nói đến việc phân định và sống cho Nước Thiên
Chúa, như Sách Giáo lý nhấn mạnh:

Các mối
liên hệ trong gia đình dù quan trọng, nhưng không phải tuyệt đối. Cũng như đứa
trẻ tăng trưởng trong sự trưởng thành và sự tự lập về mặt nhân bản và thiêng
liêng, thì cũng vậy, ơn gọi riêng của nó, ơn gọi đến từ Thiên Chúa, cũng được
khẳng định một cách rõ ràng hơn và mạnh mẽ hơn. Cha mẹ phải tôn trọng ơn gọi
này và khuyến khích con cái đáp trả bằng việc đi theo ơn gọi đó. Phải xác tín rằng
ơn gọi thứ nhất của Ki-tô hữu là 
đi theo Chúa Giêsu. “Ai yêu cha mẹ
hơn Thầy thì không xứng với Thầy. Ai yêu con trai, con gái hơn Thầy thì không xứng
với Thầy” (Mt 10,
37). (GLCG, 2232)

đây có sự cân bằng giữa việc hiếu kính và vâng phục cha mẹ với việc trung thành với tiếng nói của
Thiên Chúa trong lòng mình. Có rất nhiều câu chuyện về các vị Thánh đã chọn đi trên con đường tốt đẹp này, và không
ít vị đã phải chiến đấu chống lại
mong muốn của cha mẹ để làm
theo ý Chúa, chẳng hạn như: Thánh Lucia, Thánh
Phanxicô Assisi, Thánh Catherine Siena, Thánh Thomas Aquinas, Thánh Margaret
Mary, Thánh Euphrasia Eluvathingal,

Khi quyết định chọn lựa cho mình một cuộc sống riêng,
việc nhận được sự chúc phúc
của cha mẹ có giá trị và tác động sâu
sắc đối với
con cái, nên cha
mẹ hãy luôn mở
lòng để thấu hiểu và
quảng đại để
chúc phúc cho con cái. Tuy nhiên, nếu vì bất cứ lý do gì mà
cha mẹ từ chối
chúc phúc cho
một quyết định cụ thể
của con cái,
thì điều đó không có nghĩa là quyết định ấy bị thất bại hoặc trái với ý muốn của
Thiên Chúa. Mọi phúc lành và mọi điều tốt lành đều đến từ Thiên Chúa; ngay cả
khi cha mẹ chúng ta không chấp nhận,
Thiên Chúa sẽ không bỏ rơi chúng ta nếu
chúng ta làm theo ý muốn của Ngài một cách đúng đắn và sáng suốt.

***

Tới đây, chúng ta có thể nhận ra rằng Giáo hội luôn mời gọi và khyến khích phận làm con sống Điều răn
thứ Tư của Thiên Chúa qua việc hiếu thảo
cha mẹ, nên nói rằng con cái không nợ cha mẹ điều gì là không chính xác. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận, trong nhiều trường hợp, sự hiếu
thảo được thể hiện qua kính trọng, biết ơn, và vâng phục
có thể là những
nhiệm vụ rất khó khăn, nếu
không muốn nói, là thách đố không dễ vượt
qua,
nhất là khi các giá trị
khác nhau dẫn đến xung đột lặp đi lặp lại giữa các thế hệ.

Hy vong rằng, với sức mạnh của ân sủng qua lời cầu nguyện, tình yêu thương chân thành, sự khiêm tốn,
sẵn sàng tha thứ, đón nhận
và tôn trọng những khác biệt của nhau, mối tương quan chân thành giữa cha mẹ và con cái
được củng cố, và tình thân giữa
các thế hệ trong gia đình được thắt chặt.

Được như thế, chắc hẳn “món nợ ân tình sẽ không là, hoặc không trở thành gánh nặng khi có được sự chúc lành của Thiên Chúa, Đấng là tình yêu.

Nt. Anna Ngọc Diệp, OP
Dòng Đa Minh Thánh Tâm
Theo: catholic.cafe ; và aleteia.org (06. 01. 2023)