Ngày 6.5.2026, tại nhà thờ giáo xứ Đài Đức Mẹ Tân Hiệp, Ban Phát triển Con người toàn diện giáo phận Long Xuyên phối hợp với Ban Mục vụ Môi trường Tổng Giáo phận TPHCM đã tổ chức chương trình học hỏi về bảo vệ môi trường dành cho các linh mục, tu sĩ và giáo dân thuộc bốn giáo hạt vùng Cái Sắn gồm Vĩnh An, Vĩnh Thạnh, Tân Hiệp và Tân Thạnh, chia làm hai buổi.
Trong buổi sáng, đan xen với chương trình tĩnh tâm định kỳ, các linh mục đoàn thuộc bốn giáo hạt đã được nghe các bài thuyết trình về phương cách xây dựng nền sinh thái toàn diện qua việc đào sâu về đạo đức môi sinh, cũng như tìm hiểu về thực trạng dòng Mê Kông hiện nay. Buổi chiều có thêm sự tham dự của đại diện Hội đồng Mục vụ và đại diện Thiếu nhi Thánh Thể tất cả các giáo xứ, giáo họ biệt lập của bốn giáo hạt kể trên, vì đây là những nhân tố then chốt để chuyển hóa nhận thức thành hành động thực tế tại nơi sinh sống. Đại diện chính quyền địa phương các xã Vĩnh Trinh, Thạnh Quới, Vĩnh Thạnh, Thạnh An, Tân Hiệp, Tân Hội và Thạnh Đông cũng hiện diện và đóng góp ý kiến.
Nghịch lý nơi dòng sữa mẹ và nỗi đau ly hương
Sở dĩ buổi học hỏi này trở nên đặc biệt quan trọng là bởi vùng kinh tế sông nước miền Tây đang đối mặt với những nghịch lý sinh tồn. Những năm gần đây, tình trạng ô nhiễm tại các dòng kênh, sự quá tải của các nhà máy xử lý rác, cùng các tập quán sinh hoạt và sản xuất thiếu bền vững đang tạo ra áp lực lớn đối với môi trường sống. Nguồn ô nhiễm còn đến từ hoạt động nông nghiệp và chăn nuôi, tập quán, đốt rơm rạ sau thu hoạch, vứt bỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật xuống đồng ruộng hoặc kênh rạch vẫn còn diễn ra khá phổ biến. Chất thải chăn nuôi cũng là một nguyên nhân góp phần làm ô nhiễm nguồn nước và không khí. Những con số được đưa ra cho thấy áp lực ngày càng lớn, cụ thể như ở tỉnh An Giang năm 2021, tổng phế thải từ cây lúa khoảng 2.4 triệu tấn và được dự báo có thể chạm ngưỡng 54.5 triệu tấn vào năm 2030; cùng với lượng chất thải chăn nuôi cũng được ước tính tăng từ hơn 31 ngàn tấn mỗi ngày trong năm 2021 sẽ lên gần gấp rưỡi/ngày trong năm 2030.
Bài thuyết trình“Dòng Mê Kông: Từ dòng sữa mẹ đến tiếng kêu cứu” của tiến sĩ Trần Công Thành, giảng viên Đại học Khoa học Tự nhiên – ĐHQG TPHCM đã chạm đến nỗi đau của một hệ lụy xã hội. Khi dòng Mê Kông – vốn được xem là “dòng sữa mẹ” – không còn đủ sức nuôi dưỡng niềm hy vọng, đang trở thành một trong những nguyên nhân khiến người trẻ rời quê lên thành phố hoặc đi xa mưu sinh, tạo nên vòng luẩn quẩn khi vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nơi vốn được xem là vựa lúa lớn của cả nước, lại dần thiếu hụt lao động. Chỉ số già hóa ở vùng này tăng từ 45.4% năm 2014 lên 76.8% năm 2024.
Hành động hồi sinh mạch sống vùng Cái Sắn
Một số ý kiến cũng nhìn nhận những chuyển biến tích cực đã xuất hiện. Nếu khoảng hai mươi năm trước, nhiều dòng kênh còn chất thải sinh hoạt, thì hiện nay tình trạng đó đã được cải thiện đáng kể ở nhiều khu vực. Từ thực tế ấy, giáo phận Long Xuyên đặt hy vọng vào việc tiếp tục thay đổi nhận thức và duy trì những hành động cụ thể trong hiện tại để hướng đến môi trường sạch hơn trong tương lai.
Một nội dung quan trọng của buổi gặp gỡ là việc giới thiệu các giải pháp xử lý rác và mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Các chuyên viên đề nghị thực hành nguyên tắc “3T” gồm tiết giảm, tái sử dụng và tái chế. Theo phân tích được trình bày, nếu thực hiện phân loại và xử lý rác tại nguồn, lượng rác cần phải thu gom và xử lý tập trung có thể giảm khoảng 70%. Đây được xem là giải pháp thiết thực đối với các địa phương đang thiếu hạ tầng xử lý rác. Nhiều mô hình cụ thể cũng được giới thiệu nhằm tận dụng nguồn chất thải hữu cơ cho nông nghiệp. Trong đó có việc làm phân compost từ rác hữu cơ, sản xuất khí biogas từ chất thải chăn nuôi, tận dụng rơm rạ để trồng nấm, làm phân ủ, chế biến thức ăn cho gia súc hoặc nuôi trùn quế. Các diễn giả cho biết nhiều mô hình đã giúp làm sạch môi trường và còn trực tiếp tạo ra nguồn thu nhập bổ sung, chuyển đổi tư duy từ “vứt bỏ” sang “tái sinh” tài nguyên sinh học.
Hiện diện trong buổi học hỏi, Đức cha Giuse Trần Văn Toản, Giám mục GP Long Xuyên đã nhắc lại Giáo huấn của Đức cố Giáo Hoàng Phanxicô trong thông điệp Laudato Si’, rằng việc gây ô nhiễm môi trường, hủy hoại môi trường sống của tha nhân là một tội, và mọi người đều có trách nhiệm liên đới. Ngay lập tức, vị chủ chăn giáo phận đã đề nghị Ban Phát triển Con người toàn diện của giáo phận phải tiến hành một chương trình cụ thể, thiết thực và lâu dài, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương nhằm tổ chức có hiệu quả. Vai trò của truyền thông trong việc truyền bá những hình ảnh tích cực cũng như chương trình giáo phận về môi trường cũng được Đức cha nhấn mạnh. Cụ thể, vị chủ chăn cũng yêu cầu các linh mục tu sĩ chủng sinh đang sống và phục vụ tại khu vực Cái Sắn phải đưa giáo huấn môi sinh vào từng bài giảng và thành lập đội ngũ thu gom rác trong giáo xứ. Đặc biệt, Đức cha quyết định chọn Chúa nhật thứ hai mỗi tháng là “Ngày bảo vệ môi sinh giáo phận”, như lời cam kết hành động lâu dài để bảo vệ dòng kênh và khu vực sống. Từ những nỗ lực cụ thể này, giáo phận Long Xuyên kỳ vọng sẽ xây dựng một hệ sinh thái đức tin gắn liền với trách nhiệm bảo vệ ngôi nhà chung.
Hoàng Long
