Một biểu tượng đức tin nơi miền đất thủ

Nhà thờ Chánh tòa Phú Cường hiện nay không phải là một ngôi thánh đường cổ kính, mà chỉ mới được khánh thành cách đây hơn một thập niên. Dẫu vậy, công trình này lại thu hút bởi quy mô đồ sộ và vẻ đẹp độc đáo riêng.

Từ những bước chân di dân

Ngược về quá khứ, dễ thấy rằng lịch sử của ngôi thánh đường này song hành với những thăng trầm của một họ đạo mang tên Thủ Dầu Một. Những gì hiện nay còn giữ lại được về họ đạo xưa của đất Nam Bộ này phần lớn từ bức thư gởi năm 1910 của cha Phêrô Nguyễn Đức Nhi, cha sở họ Thủ lúc bấy giờ. Đó là vào khoảng năm 1861, khi việc cấm đạo trở nên ngặt nghèo hơn, nhiều bổn đạo sống tại Tân Triều, Bến Gỗ, Búng, Lái Thiêu đến lánh nạn tại vùng đất này. Do đất hãy còn rộng, lại nằm gần sông Sài Gòn nên có đông người nước ngoài lui tới buôn bán, họ đã chọn định cư lâu dài, hình thành một giáo đoàn mới.

Theo dòng chảy này, đã có ba ngôi thánh đường được xây cất lần lượt vào các năm 1865, 1897 và 1941. Từ cuối năm 1965, giáo phận Phú Cường được thành lập, tách khỏi địa phận Sài Gòn. Nhà thờ họ Thủ được chọn làm nhà thờ Chánh tòa, nơi đặt ngai tòa của Đấng Bản quyền giáo phận.

Thế nhưng thời gian đã hằn lên ngôi nguyện đường thứ ba (xây dựng năm 1941), nhiều dấu vết xuống cấp nghiêm trọng, không còn đủ sức gánh vác cho những buổi cử hành trọng thể đông đảo nữa. Do đó năm 2009, Đức cha Phêrô Trần Đình Tứ, Giám mục giáo phận bấy giờ đã tính đến chuyện xây dựng một thánh đường mới nhằm phục vụ một lượng lớn giáo dân, không chỉ của giáo xứ mình mà còn cho cả giáo phận trong các dịp lễ đại trào; mặt khác cũng để diễn tả vai trò quan trọng của ngôi nhà thờ mẹ toàn giáo phận.

“Nhiều thiết kế được đề nghị, trong đó có những mẫu mang dáng dấp châu Âu, lại cũng có bản theo lối kiến trúc Á Đông. Từ mười mẫu, giáo dân trong xứ đã chọn lại còn ba, tiếp đó, linh mục đoàn cũng cân nhắc kỹ lưỡng từ công năng, mỹ thuật đến hoàn cảnh thực tế, rồi mới đi đến quyết định cuối cùng là chọn mẫu như hiện nay”, cha Antôn Hà Văn Minh, cha sở Chánh tòa Phú Cường đương nhiệm kể lại.

 

Sau năm năm thi công ròng rã, đến ngày 24.5.2014, Đức Giám mục Giuse Nguyễn Tấn Tước đã cung hiến ngôi thánh đường mới, dâng cho Thánh Tâm Chúa Giêsu – bổn mạng của giáo phận Phú Cường. Sở dĩ thời gian kéo dài như vậy, theo cha Minh, một phần vì quy mô của công trình khá lớn, phần khác là bởi sự tỉ mỉ cho công việc trang trí không thể bỏ qua: “Đức cha Trần Đình Tứ, người chủ trì việc xây dựng yêu cầu rất khắt khe đối với nhiều chi tiết mỹ thuật, cả về màu sắc lẫn đường nét, sao cho diễn tả trung thực nhất các câu chuyện Thánh Kinh. Có những mẫu ngài đã phải cho sửa tới lui nhiều lần”.

Đến công trình kiến trúc đẹp

Ngắm nhìn từ bên ngoài, người ta dễ nhận ra một công trình đồ sộ nằm ngay trên ngọn đồi cao, hướng mặt ra ngã sáu lúc nào cũng nhộn nhịp người xe. Ngôi thánh đường được xây theo lối Gothique hình thánh giá truyền thống, dài 78m, hai cánh ngang 40m. Điểm nhấn là mái vòm cao hơn 41m, và tháp chuông cao 52m vươn lên bầu trời. Toàn bộ tường bên ngoài được ốp đá Thanh Hóa với màu sắc xanh xám đặc trưng. Như truyền thống xây dựng bao thánh đường Công giáo, đầu nhà thờ quay về hướng Đông, hướng mặt trời mọc.

Nếu ngoại thất tạo ấn tượng về quy mô, thì nội thất lại gây trầm trồ về tầm vóc, ý nghĩa thần học lẫn mỹ thuật, bằng cách tổ chức không gian và trang trí. Công trình giữ được nét đặc trưng của lối kiến trúc này với những vòm cung nhọn cùng nhiều ô cửa sổ kính đầy màu sắc. Vượt lên trên một hình thức tô điểm đơn thuần, từng ô kính còn là cửa sổ hướng giáo dân đến những thực tại thánh, nơi không chỉ nhìn bằng con mắt đơn thuần mà còn để chiêm ngắm và suy niệm dưới ánh sáng đức tin.

Chạy dọc hai bên lòng nhà thờ là loạt tranh kính tái hiện các trình thuật trong Thánh Kinh, một bên từ Cựu Ước, bên còn lại từ Tân Ước. Hướng mắt về phía cuối thánh đường, ngay trên gác đàn là một cửa sổ tròn gọi là “cửa sổ hoa hồng” – một chi tiết rất đặc trưng của phong cách Gothique – với trung tâm là hình ảnh Trái tim Chúa Giêsu. Mái vòm được bố trí hình ảnh mười hai thánh Tông đồ. Hai bên cánh ngang có bốn vị thánh sử Matthêu, Máccô, Luca và Gioan, cùng hai bức tranh kính lớn đối diện nhau minh họa chân dung Đức Mẹ La Vang và Các thánh Tử đạo Việt Nam. Anh Hồ Vương, một thành viên phụ trách thiết kế đôi kính lớn này cho biết: “Nhóm đã phải tham khảo ý kiến nhiều giáo dân, phác thảo hàng chục lần. Khi đưa lên cao cũng chưa ưng ý, phải sửa lại đến năm bận”. Thế mới thấy từng chi tiết nhỏ cũng công phu là dường nào.

Ngay chính giữa cung thánh, dưới chân Thánh Giá là bức tượng Thánh Tâm Chúa có từ thuở đầu, được gìn giữ như một dấu tích của ngôi nhà thờ trước đó. Hai bức tượng Đức Mẹ và Thánh Giuse làm bằng đồng đúc đứng uy nghi hai bên bàn thờ. Nổi bật trong đó là triều thiên Đức Mẹ làm bằng vàng, do một giáo hữu mộ đạo dâng tặng. Trên cao có bức tranh khảm đá theo trường phái Mosaic kể lại hai mươi mầu nhiệm Mân Côi.

Không giống như những thánh đường Gothique truyền thống với những hàng cột lớn thường thấy, công trình này còn mang nét hiện đại hơn khi lòng nhà thờ không còn bị án ngữ bởi quá nhiều cột, nên dù ngồi ở đâu cũng có thể thấy bàn thờ. Với chiều rộng gần 28m, sức chứa tối đa có thể lên tới gần 4.000 người, tạo không gian thoáng đãng cho mọi người tham dự.

Một điểm độc đáo nữa ít người biết là phía sau cung thánh còn có một không gian chuyên biệt với hàng ghế hình vòng cung, nơi kinh sĩ đoàn nhà thờ Chánh tòa cùng họp nhau trong những giờ kinh. “Đây là chi tiết rất đặc trưng của nhiều nhà thờ Chánh tòa xưa, được giữ lại theo mong muốn của Đức cha Trần Đình Tứ, vì giá trị biểu tượng của sự hiệp thông giữa các linh mục với giám mục mình”, cha Minh giải thích.

Từ khi nhà thờ Chánh tòa Phú Cường hiện diện, nơi đây trở thành một địa chỉ tôn giáo thu hút nhiều người bất kể tôn giáo ghé thăm, là điểm nhấn văn hóa mỗi khi nhắc đến miền đất Thủ Dầu Một trù phú.

Hoàng Long