Đằng sau cái tên Hòa Hưng là một triết lý sống đạo đầy cảm hứng, khi lòng người đạt đến sự “Hòa hợp”, đức tin sẽ nảy nở và mang lại sự “Hưng thịnh”. Khởi nguồn từ một nhóm nhỏ những người lao động di cư từ phương Bắc, trải qua hơn 80 năm, Hòa Hưng đã trở thành một “mảnh đất hứa”, một cái nôi nuôi dưỡng ơn gọi thánh hiến và là điểm tựa cho những mảnh đời khốn khó.
Từ 50 gia đình tha phương
Lật lại những trang sử từ thập niên 1940, thật khó có thể hình dung dáng vẻ của Hòa Hưng thuở sơ khai. Khi đó, đây vẫn là một vùng ngoại ô, nơi chỉ có tiếng xe ngựa lộc cộc, ga xe lửa, khám đường Chí Hòa và những dãy nhà nghèo nàn nằm xen kẽ giữa các bãi đất lầy lội. Trong bối cảnh ấy, khoảng 50 gia đình Công giáo gốc Bắc (với chừng 300 giáo dân) trên hành trình tha hương đã chọn hẻm 19 đường Verdun (nay là hẻm 521 Cách Mạng Tháng Tám) làm điểm dừng chân.
Cuộc sống của những người dân di cư thuở ấy vô cùng vất vả. Đa phần họ là thợ hồ, thợ sắt, thợ cốp pha, hằng ngày phải lăn lộn tại các công trường xây dựng để kiếm kế sinh nhai. Thế nhưng, cái đói cơm bánh không ngăn nổi sự “khát Lời Chúa”. Mỗi sáng sớm hay chiều tối, bà con lại cùng nhau cuốc bộ chừng 2 cây số, băng qua nghĩa trang Đô Thành (nay là công viên Lê Thị Riêng) để đến tham dự thánh lễ tại nhà thờ Chí Hòa. Chính sự khao khát thiêng liêng ấy đã thôi thúc ông Ngôn và các anh em trong nhóm đại diện giáo dân đến gặp cha sở Chí Hòa lúc bấy giờ là Giuse Phạm Văn Thiên (sau này là Giám mục giáo phận Phú Cường) để bày tỏ ước nguyện về một mái nhà chung làm nơi phượng thờ.
Thấu cảm trước thiện chí của những con chiên xa đàn, cha Thiên đã mua lại mảnh đất và ngôi nhà lá của bà Ơn, một giáo dân địa phương, để lập nên nguyện đường đầu tiên. Với sự trợ giúp của Đức cha J.B. Cassaigne, Giám quản Tông tòa Giáo phận Sài Gòn, một cộng đoàn nhỏ chính thức được hình thành vào năm 1946. Ban đầu chỉ có thánh lễ mỗi tháng một lần, nhưng đã là nguồn an ủi vô biên giữa cảnh đời tha hương. Sự hiện diện của cha Phaolô Nguyễn Văn Truyền và các tu sĩ nam nữ sau đó đã thổi bùng ngọn lửa đức tin tại đây. Nguyện đường lá đơn sơ ngày nào bắt đầu vang tiếng kinh cầu mỗi ngày, thu hút không chỉ dân địa phương mà cả những giáo dân từ thành Pháo Thủ (khu vực gần câu lạc bộ Lan Anh ngày nay).
Năm 1950 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi ngôi nhà thờ thứ hai bằng vật liệu nhẹ được xây dựng trên diện tích hơn 120 mét vuông. Cùng với đó, một ngôi trường nhỏ cũng mọc lên, minh chứng cho tầm nhìn của giáo xứ trong việc thắp sáng tri thức và giáo dục đức tin cho con em. Những trang sổ bộ đầu tiên bắt đầu ghi lại những cột mốc thiêng liêng của đời người khi đã có việc cử hành Bí tích Rửa tội đầu tiên vào ngày 24.5.1950 và Bí tích Hôn phối đầu tiên vào ngày 13.7.1950.
Những bàn tay xây dựng
Tháng 6.1952, Hòa Hưng chính thức được nâng lên hàng giáo xứ. Cha Phaolô Nguyễn Văn Truyền, vị chánh xứ tiên khởi, đã mua thêm 1.600 mét vuông đất để xây dựng ngôi thánh đường kiên cố thứ ba vào năm 1953. Cha còn chú trọng kiện toàn tổ chức bằng cách lập các khu giáo mang tên các thánh tông đồ, kiện toàn ban chức sắc và khởi xướng hàng loạt đoàn thể Công giáo tiến hành như Hội Bà Mẹ Công Giáo, Legio Marie, Bác ái Vinh Sơn, Gia Đình Phạt Tạ…
Tiếp nối hành trình ấy, từ năm 1963, cha Bênêđictô Phạm Văn Quy đã đến và để lại dấu ấn đậm nét trong việc chăm lo cả phần “hồn” lẫn phần “xác” cho giáo dân, thông qua việc xây trường học và nhà xứ. Trong những năm tháng sau 1975, cha Quy cùng hai cha phó đã đồng hành cùng đoàn chiên, giúp họ “nhập cuộc” vào xã hội mới với tinh thần Phúc Âm. Các ngài vừa lo dạy giáo lý, vừa tạo công ăn việc làm cho người nghèo, giúp đức tin luôn sống động giữa thực tại đời thường.
Giai đoạn từ năm 1984, dưới sự dẫn dắt của cha Giuse Phạm Bá Lãm, ngôi thánh đường kiên cố hiện nay được khánh thành vào năm 1992. Cha Lãm còn mở rộng hoạt động thực thi đức ái như lập lưu xá cho sinh viên nghèo, tổ chức “tiếp sức mùa thi”, và đặc biệt là chú trọng ươm mầm ơn gọi.
“Hoa trái” của đức tin và lòng nhân ái
Nếu phải nói về niềm tự hào lớn nhất của một giáo xứ với 7.000 giáo dân thì đó chính là “hoa trái” của ơn gọi thánh hiến. Hòa Hưng được ví như một “vườn ươm” thiêng liêng khi đã đóng góp cho Giáo hội hơn 40 linh mục và hàng chục tu sĩ. Một chi tiết xúc động là trong số đó có tới 5 cặp anh em ruột cùng dâng mình phục vụ Chúa. Những linh mục đầu tiên như cha Phêrô Nguyễn Văn Hiền và cha J.B Trần Văn Kim (thụ phong năm 1985) đã mở đường cho một dòng chảy ơn gọi bền bỉ suốt nhiều thập kỷ. Đặc biệt, nơi đây còn là “xứ mẹ” của các xứ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, Tống Viết Bường, An Phú hiện nay.
Truyền thống bác ái từ thuở sơ khai vẫn luôn được gìn giữ và phát triển mạnh mẽ dưới nhiều hình thức hiện đại. Mô hình “tiệm gạo Nhân Ái” hỗ trợ nhu yếu phẩm cho người nghèo không phân biệt tôn giáo, hay việc cung cấp nước sạch và cứu trợ thiên tai, tổ chức các chuyến thiện nguyện vùng sâu vùng xa… là minh chứng cho một đức tin hành động.
Dưới sự quản nhiệm của cha G.B Vũ Mạnh Hùng từ năm 2022, Hòa Hưng hôm nay vẫn giữ vững nét đẹp truyền thống trong nhịp sống hiện đại. Tiếng chuông vang vọng mỗi trưa và chiều tối như một lời nhắc nhở mỗi gia đình hãy trở thành một “Hội thánh tại gia”. Sự bền vững của giáo xứ còn nhờ vào những con người thầm lặng như ông Đặng Văn Chiến, một giáo dân 73 tuổi đã dành tâm huyết để số hóa toàn bộ tư liệu lịch sử của xứ đạo. Với ông, mỗi bức ảnh cũ, mỗi dòng số liệu chính là “báu vật” để con cháu đời sau biết trân trọng và tri ân các thế hệ tiền nhân.
Trải qua bao thăng trầm, Hòa Hưng vẫn đứng vững như một biểu tượng của sự hòa hợp giữa Thiên Chúa và con người, giữa đạo và đời. Từ 50 gia đình tha phương năm ấy, giờ đây đã là một cộng đoàn vững mạnh, tiếp tục viết nên những trang sử về một “mảnh đất hứa” đầy ắp ơn sủng và tình người.
Bích Vân
