Sáng Chúa nhật 10.5.2026, theo chuyến phà ngang sông Cái Sắn, chúng tôi đi theo tuyến đường ven kênh B1 để vào các giáo xứ dọc dòng kênh này. Con đường nhỏ hiện ra khá sạch sẽ, hai bên mé nước không còn cảnh chai nhựa, túi nilon hay rác sinh hoạt nổi lềnh bềnh như nhiều nơi khác. Mặt nước trong xanh, chỉ thỉnh thoảng vài đám lục bình trôi dạt ven bờ theo con nước đổi chiều.
Từ lời mời gọi bảo vệ ngôi nhà chung
Từ đầu kênh vào chừng bốn cây số là đến giáo xứ Vạn Đồn, một trong những giáo xứ được xem là điểm khởi đầu cho phong trào bảo vệ môi sinh tại vùng Cái Sắn. Trước khuôn viên nhà thờ, nhiều nhóm giáo dân đã tập trung từ sớm. Gặp cha Phêrô Vũ Quang Tấn, chánh xứ Vạn Đồn, đồng thời là Chủ tịch Ban Phát triển Con người Toàn diện giáo phận Long Xuyên, cha cho biết, đây là ngày đầu tiên bốn giáo hạt vùng Cái Sắn là Vĩnh An, Vĩnh Thạnh, Tân Hiệp và Tân Thạnh đồng loạt tham gia ngày bảo vệ môi sinh theo định hướng chung của giáo phận.
Theo cha Tấn, sau buổi học hỏi tọa đàm về bảo vệ môi trường được tổ chức ngày 6.5 vừa qua, Đức cha Giuse Trần Văn Toản, Giám mục giáo phận Long Xuyên đã quyết định chọn Chúa nhật thứ hai mỗi tháng là “Ngày bảo vệ môi sinh giáo phận”. Từ đó, các giáo xứ và giáo họ sẽ cùng nhau thực hiện những công việc cụ thể như vớt rác trên sông, dọn lục bình, phát quang bụi rậm, xóa các bãi rác tự phát, và nhắc nhở từng gia đình giữ gìn vệ sinh khu vực trước nhà. Đức cha Giuse cũng đã nhấn mạnh, vấn đề môi sinh hôm nay không còn dừng ở chuyện vệ sinh hay cảnh quan, mà đã trở thành một vấn đề luân lý. Theo ngài, những hành vi xả rác bừa bãi, làm ô nhiễm nguồn nước và môi trường sống là điều gây tổn hại đến cộng đồng, đến thiên nhiên, và vì thế cũng là một lỗi phạm đối với công trình tạo dựng. Việc bảo vệ môi trường không thể chỉ là khẩu hiệu hay phong trào nhất thời, nhưng cần trở thành thói quen sống và ý thức thường xuyên của mỗi người.
Điều đặc biệt nơi vùng Cái Sắn là hệ thống giao thông gắn liền với sông ngòi, kênh rạch. Những con nước vừa là mạch giao thông, vừa là nguồn sinh hoạt của người dân. Vì thế, khi môi trường nước ô nhiễm thì đời sống của cả cộng đồng cũng bị ảnh hưởng trực tiếp. Nhiều năm trở lại đây, rác thải sinh hoạt, phân bón, thuốc trừ sâu cùng hoạt động sản xuất thiếu kiểm soát đã khiến nhiều dòng kênh trở nên ô nhiễm. Cha Tấn nói thêm, điều khiến cha trăn trở hơn cả không chỉ là chuyện rác thải, mà còn là hệ lụy xã hội phía sau đó, cha đặt vấn đề: “Đồng bằng sông Cửu Long là vựa lúa nuôi sống cả đất nước, nhưng người trẻ lại bỏ đi rất nhiều. Nếu đây là nơi đáng sống thì tại sao họ không ở lại? Môi trường xuống cấp dần làm thay đổi diện mạo vùng quê sông nước. Nguồn nước ô nhiễm, sản xuất nông nghiệp bấp bênh, đời sống thiếu ổn định khiến nhiều người trẻ chọn rời quê để tìm sinh kế nơi khác. Chính vì thế, việc bảo vệ môi trường hôm nay không chỉ là dọn sạch con kênh, mà còn là chuyện giữ lại sức sống cho quê hương mình”.
Ngày Chúa nhật xanh
Tại kinh B1, những chiếc chẹt được giáo dân hai xứ Trinh Vương và Vạn Đồn đem ra sử dụng để vớt rác và lục bình dưới kênh. Hầu hết dụng cụ đều là đồ thủ công, do bà con tự chế hoặc tận dụng từ sinh hoạt thường ngày như vợt lưới, sào tre, cào tay… Mỗi giáo xứ phụ trách vệ sinh trong khu vực địa giới của mình, chia nhóm dọn dẹp theo từng tuyến kênh và đoạn đường cụ thể. Trong khi giới gia trưởng và hiền mẫu lái chẹt dọc theo dòng nước để vớt rác, phía trên bờ, giới trẻ và thiếu nhi nối thành từng nhóm nhỏ đi dọc các tuyến đường ven kênh để thu gom, phân loại chai nhựa, bao nilon và rác sinh hoạt.
Ở giáo xứ Vạn Đồn, công việc dọn vệ sinh môi trường đã được duy trì 3 năm qua. Lúc đầu việc làm này khá vất vả vì cứ dọn xong thì rác ngoài sông lớn lại trôi vào. Tuy nhiên, dần dần khi người dân thấy dòng kênh sạch hơn, ý thức cộng đồng cũng thay đổi theo. Nhiều hộ dân bắt đầu tự thu gom, dọn rác thay vì xả trực tiếp xuống mương nước như trước đây. “Sau thánh lễ là bà con tập trung làm luôn. Phân công nhóm lái chẹt vớt rác dưới sông, nhóm khác sẽ dọn trên bờ. Chủ yếu là các đoàn thể, hội đồng mục vụ và thiếu nhi tham gia”, theo cha Tấn.
Các em thiếu nhi từ lớp 9 trở lên được khuyến khích tham gia nhặt rác ven bờ kênh thay cho một buổi học giáo lý thường lệ. Chị Phan Thị Minh Uyên, giáo lý viên, cho rằng đây là một cách giáo dục trực tiếp và thực tế hơn cho thiếu nhi. “Các em học nhân bản bằng chính công việc mình làm. Vừa được vận động, ra mồ hôi, tăng sức khỏe, vừa góp phần làm sạch môi trường sống quanh giáo xứ”, chị nói. Sau khi thu gom, phần lớn rác được đưa về khuôn viên nhà thờ để tiêu hủy bằng những cách thủ công như chôn lấp hoặc đốt.
Ông Bùi Trần Khanh, một giáo dân, nhớ lại cách đây vài năm, tuyến kênh trước giáo xứ từng bị lục bình phủ kín, nước đọng và có mùi hôi, do ý thức bảo vệ môi trường của người dân còn hạn chế. Nhưng khoảng ba năm trở lại đây, tình hình đã thay đổi rõ rệt nhờ sự vận động liên tục từ Đức Giám mục giáo phận, cha sở và Ban thường vụ giáo xứ. “Bây giờ bờ kênh sạch sẽ hơn nhiều, giáo dân cũng bắt đầu trồng rau, trồng hoa ở những khoảng đất nhỏ ven kênh”, ông khoe. Giáo xứ hiện có khu vực tập kết rác và mỗi tuần đều có người thu gom rác sinh hoạt, nhờ đó việc xả rác trực tiếp xuống sông gần như giảm hẳn.
Ông Bùi Trung Hùng, thành viên Ban thường vụ giáo xứ Trinh Vương kể giáo dân bắt đầu công việc từ khoảng 7 giờ sáng, cùng với sự tham gia của một vài đại diện chính quyền địa phương. Dòng kênh ngang giáo xứ hiện khá sạch nhờ việc dọn vệ sinh được duy trì thường xuyên nhiều năm qua, ông nói: “Tôi nghĩ công việc này rất tốt, nhưng quan trọng là phải làm đồng bộ. Nước ở đây chảy thông nhiều nơi, nếu chỉ một khu vực làm thì chẳng bao lâu lại dơ trở lại. Giáo xứ hiện có bốn khu giáo nên mỗi tháng các khu sẽ luân phiên tổ chức vớt rác và làm sạch đường đi. Phía sau nghĩa trang giáo xứ cũng đã bố trí một khu vực riêng để xử lý rác thải”.
Từ lời mời gọi bảo vệ ngôi nhà chung của vị chủ chăn giáo phận, các xứ đạo đang từng bước hình thành một nếp sống mới, ở đó, việc giữ gìn dòng nước quê hương trở thành trách nhiệm chung của mọi người với công trình tạo dựng.
Anh Thư – Hoàng Long
