Chuyến Ad Limina 2026 của Hội đồng Giám mục Việt Nam là một cuộc trở về nguồn cội đức tin. Qua những chia sẻ từ các vị chủ chăn, nổi bật lên một bức tranh sống động về tình hiệp thông giữa Giáo hội địa phương và giáo triều, đồng thời gợi mở những định hướng mục vụ thiết yếu, có ý nghĩa quyết định cho chặng đường phía trước.
Đào tạo linh mục và giáo dân, từ phẩm chất môn đệ đến nhiệt huyết tông đồ
Trong các cuộc gặp gỡ với nhiều Bộ, vấn đề đào tạo linh mục luôn là tâm điểm của những trăn trở. Đức Thánh Cha đã nhắn nhủ các giám mục Việt Nam phải đặc biệt chăm lo để các linh mục trở thành những mục tử “thánh thiện và nhiệt thành tông đồ”.
Theo Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở những gì linh mục làm cho Chúa, mà còn ở cách thức thực hiện trong vai trò một người môn đệ. Ngài nhấn mạnh rằng đời sống đức tin và các việc bác ái là rất tốt, và linh mục phải thường xuyên được thường huấn để thực sự phản ánh chất lượng và phẩm chất của một người Kitô hữu. Ngài nói nếu không có công cuộc đào tạo chiều sâu này, những sinh hoạt bên ngoài sẽ khó có thể đem lại hoa trái bền vững. Đây chính là định hướng mà ngài dự định sẽ triển khai tại Tổng Giáo phận TPHCM.
Đồng quan điểm về việc chú trọng chất lượng, Đức Tổng Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên đưa ra một lời cảnh báo từ kinh nghiệm của Bộ Truyền giáo nhắc nhở Giáo hội Việt Nam không nên chủ quan trước những con số ấn tượng về ơn gọi. Ngài lưu ý rằng dù có nhiều linh mục trẻ và chủng sinh, nhưng đôi khi các linh mục, tu sĩ lại thiếu đi lòng “nhiệt huyết tông đồ” cần thiết để sẵn sàng ra đi đến những vùng đất mới.
Tiếp nối tinh thần đó, Đức cha Phaolô Nguyễn Quang Đĩnh, Giám mục phụ tá giáo phận Hưng Hóa, nhắc lại thông điệp “Trung tín tạo nên tương lai” của Đức Thánh Cha Lêô XIV, kêu gọi người linh mục trung tín trong sứ vụ, phục vụ và ơn gọi. Trong khi đó, Đức cha Giuse Đỗ Quang Khang, Giám mục Bắc Ninh, khẳng định linh mục không chỉ là người quản trị, mà phải là “điểm nối kết” cho linh đạo hiệp hành tại các giáo xứ. Tòa Thánh cũng cho biết sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam trong việc đào tạo các nhà đào tạo, nhằm xây dựng một hàng ngũ linh mục vừa vững đức tin, vừa nhạy bén với sứ vụ.
Song song với việc đào tạo hàng giáo sĩ, việc đào tạo giáo dân cũng được đặt ra như một đòi hỏi cấp thiết. Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng trăn trở về thực tế dạy giáo lý tại Việt Nam khi chúng ta quá chú trọng vào việc “nhồi nhét kiến thức” mà quên mất cốt lõi là giúp người học gặp gỡ Chúa Giêsu.
Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng, Giám mục Phan Thiết, ghi nhận một chỉ dẫn quan trọng từ Bộ Giáo lý Đức tin, đó là mọi hoạt động của Giáo hội là loan báo Kerygma – lời loan báo đầu tiên về việc Chúa đã chết và sống lại. Giáo hội là một cộng đoàn loan báo Tin Mừng. Đào tạo giáo dân, do đó, phải hướng tới việc biến mỗi Kitô hữu thành một “thừa sai” ngay trong môi trường sống của mình. Nếu không có sự đào tạo bài bản về đời sống nội tâm, những sinh hoạt bên ngoài dù rầm rộ đến đâu cũng khó đem lại hoa trái bền vững.
Cảnh báo không tự bằng lòng với bề ngoài
Giáo hội Việt Nam hiện lên trong mắt bạn bè quốc tế và Tòa Thánh như một cộng đoàn đầy sức sống với những con số “biết nói”, khi giáo dân tham dự thánh lễ đông đảo, không chỉ ngày Chúa Nhật mà cả ngày thường; ơn gọi dồi dào tu trì đến mức có thể chia sẻ nhân sự cho các Giáo hội đang thiếu hụt. Tuy nhiên, đằng sau niềm an ủi đó, các vị chủ chăn đã nhận về một thông điệp là không được phép nhìn vào những con số như một bảo chứng vĩnh cửu.
Đức Tổng Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên chia sẻ một cảnh báo sắc sảo từ Bộ Truyền giáo: Giáo hội Việt Nam không nên “say sưa trong chiến thắng”. Ngài lưu ý về một nguy cơ mang tính tâm lý đó là sau những năm tháng kiên trì giữ đạo trong thử thách, giờ đây nhiều người dễ rơi vào sự tự mãn, chạy theo những gì thuộc về bề ngoài rầm rộ mà thiếu đi cái cốt lõi làm động lực bên trong. Sự đông đảo tín hữu đến nhà thờ, nhiều ơn gọi hiện tại là một hồng ân, nhưng nếu không giữ được thái độ tỉnh thức để chăm lo cho “chất lượng đức tin”, thì chính sự “kém chất lượng” ấy sẽ trở thành gánh nặng và gây nên những khó khăn nghiêm trọng trong tương lai.
Tầm nhìn này càng trở nên thực tế hơn qua ghi nhận của Đức Tổng Giám mục Giuse Đặng Đức Ngân về kinh nghiệm của các Giáo hội phương Tây. Khi nhìn vào sức sống của Việt Nam, các giám mục nước bạn đã đưa ra một lời nhắc nhở lịch sử: “Nước chúng tôi đã từng như thế, và hơn thế nữa”. Lời chia sẻ này không phải là một sự phủ nhận thành quả, mà là một tiếng chuông nhắc nhở, vì dòng lịch sử và những biến đổi xã hội có thể làm xói mòn mọi giá trị bề nổi nếu Giáo hội không chuẩn bị tâm thế đối diện ngay từ lúc này.
Sự tỉnh thức mà các giám mục nhấn mạnh không chỉ là việc tăng thêm các lớp học, mà là một cuộc “ngước nhìn lên” để tìm lại bản chất của sứ vụ. Như Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng tâm đắc: sự phát triển của Giáo hội không phải là công việc của con người hay những tổ chức sự kiện, mà phải dựa trên kinh nghiệm gặp gỡ Đức Kitô Phục Sinh. Nếu không có thái độ tỉnh thức để nhận ra Chúa đang sống trong đời sống, thì mọi sinh hoạt dù đông đúc đến đâu cũng chỉ là những vỏ bọc thiếu đi “nhiệt huyết tông đồ”.
Tiếng nói ngôn sứ trong sự hiền hòa
Trong bối cảnh xã hội đa dạng, sự cần thiết của đối thoại đã được các giám mục đặc biệt quan tâm. Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng khẳng định rằng Giáo hội Việt Nam làm chứng cho Chúa bằng đời sống đức ái, sự phục vụ và dấn thân, ngay cả trong những hoàn cảnh không thuận lợi. Tin Mừng phải trở thành men, muối thấm vào lòng xã hội để biến đổi cái nhìn của mọi người. Ngài nói Đức Hồng y Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, đã nhấn mạnh đến “định hướng đối thoại”. Theo ngài, Giáo hội phải có tiếng nói ngôn sứ, can đảm nói lên sự thật của Phúc Âm mà không tránh né. Nhưng cách thức đối thoại cần sự tinh tế, nói trong sự hiền hòa và tế nhị, như lời dạy của Thánh Phêrô. Mục tiêu của đối thoại không phải là tạo ra sự căng thẳng, mà là để giới thiệu một gương mặt Hội Thánh trẻ trung, hiền hòa và thánh thiện. Sự kiên nhẫn và chân thành chính là chìa khóa để Giáo hội hiện diện cách hữu hiệu trong lòng dân tộc.
*
Kết thúc chuyến hành trình Ad Limina, các giám mục Việt Nam đã thêm nhiều năng lượng mới từ nguồn cội đức tin. Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng đã mượn hình ảnh vị tử đạo tiên khởi Stêphanô để đúc kết một thái độ sống cho Giáo hội, đó là trong những thử thách hay “ném đá” của cuộc đời, thay vì nhìn vào hòn đá hay người ném, hãy “ngước nhìn lên trời”, như Stêphanô, để tìm sức mạnh.
Chuyến viếng thăm này đã tái khẳng định sức sống của Giáo hội Việt Nam không nằm ở những con số thống kê bề ngoài, mà nằm ở sự hiệp thông với Chúa và với nhau. Định hướng mục vụ trong thời gian tới sẽ là một cuộc canh tân về chất lượng đào tạo, một sự dấn thân đối thoại trong khiêm tốn, để mỗi Kitô hữu thực sự trở thành ánh sáng giữa lòng xã hội hôm nay.
Quốc Việt
