Trong gần 2.000 con đường mang tên danh nhân, anh hùng, nhà văn hóa và những nhân vật có công với đất nước trên địa bàn TPHCM, có một con đường rất ngắn, chỉ hơn một trăm mét, nằm khiêm tốn giữa khu dân cư phường Thủ Đức. Không nhiều người đi ngang biết rằng dòng chữ Nguyễn Bá Luật trên tấm bảng là tên của một linh mục Công giáo đã dành trọn cuộc đời cho cả Giáo hội và Tổ quốc, một vị mục tử đã ngã xuống giữa những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Pháp.
Đường mang tên linh mục Gioakim Nguyễn Bá Luật vốn là một đường làng cũ. Ngày 7.4.2000, tuyến đường chính thức được đặt tên theo vị linh mục có cuộc đời nhiều đặc biệt. Nằm ngay chợ Bắc Ninh và đường Võ Văn Ngân, con đường không dài nhưng lại mang ý nghĩa đặc biệt. Điều này không chỉ là sự ghi nhận của thành phố đối với một nhân vật lịch sử, mà còn là niềm tự hào của người Công giáo về một vị mục tử đã sống trọn vẹn hai chữ “phụng sự”.
Cha Gioakim Nguyễn Bá Luật sinh năm 1903 tại Bình Thạnh, huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An. Sau thời gian học tại Chủng viện Sài Gòn, ngài được truyền chức linh mục ngày 26.9.1929. Những năm đầu đời linh mục, cha tận tụy chăm sóc đời sống đức tin của giáo dân. Từ năm 1938 đến năm 1943, cha là cha phó nhà thờ Chánh tòa Đức Bà Sài Gòn. Đến giai đoạn 1943-1948, cha đảm nhiệm vai trò chánh xứ và là vị chánh xứ thứ 12 của giáo xứ Chợ Đũi, một trong những giáo xứ lâu đời của thành phố.
Khi đất nước chìm trong ách đô hộ, ngài đã không đứng ngoài thời cuộc. Từ trước năm 1940, cha Nguyễn Bá Luật đã bí mật liên lạc với các nhà hoạt động cách mạng, lên tiếng trước những cuộc đàn áp và thảm sát đồng bào, đặc biệt sau sự kiện Nam Kỳ Khởi nghĩa. Vì vậy, thực dân Pháp luôn theo dõi, tìm mọi cách gây sức ép để ngài từ bỏ con đường gắn bó với phong trào kháng chiến và vận động giáo dân tham gia cách mạng.
Trái lại, cha càng khẳng định lựa chọn của mình. Không cầm súng nơi chiến tuyến, người linh mục đi vào chiến khu để chăm lo đời sống thiêng liêng cho đồng bào Công giáo, động viên tinh thần yêu nước và góp phần xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc. Cha tham gia kháng chiến chống Pháp với cương vị cố vấn Ban Chấp hành Công giáo kháng chiến Nam Bộ, sau đó là Phó Chủ tịch Liên đoàn Công giáo Nam Bộ. Đó là một hình ảnh đẹp về sự gặp gỡ giữa đức tin và lòng yêu nước, giữa sứ vụ mục tử và trách nhiệm công dân. Những đóng góp ấy được Nhà nước ghi nhận. Ngày 25.4.1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 32-SL tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhì cho cha Nguyễn Bá Luật. Sau này, cha được truy tặng danh hiệu Liệt sĩ.
Ngày 27.11.1951, trên đường đến cử hành nghi thức hôn phối cho một đôi tân hôn, cha Gioakim Nguyễn Bá Luật bị quân Pháp phục kích bắt giữ và tra tấn đến chết. Cái chết của cha khép lại cuộc đời một vị linh mục mới 48 tuổi nhưng là một biểu tượng đẹp về sự dấn thân và hy sinh vì dân tộc. Hiện phần mộ của linh mục – liệt sĩ Gioakim Nguyễn Bá Luật nằm ở nghĩa trang linh mục Chí Hòa, TGP TPHCM. Mỗi năm vào Ngày Thương binh – Liệt sĩ 27.7, nhiều đoàn đại biểu và giáo dân vẫn đến dâng hương, tưởng nhớ người mục tử đã hiến dâng cả cuộc đời cho Thiên Chúa và quê hương.
Con đường mang tên Nguyễn Bá Luật vì thế không chỉ là một địa danh trên bản đồ đô thị, đó còn là một địa chỉ ký ức, nhắc nhớ về một giai đoạn mà nhiều người Công giáo đã đồng hành cùng dân tộc trong cuộc đấu tranh giành độc lập. Giữa nhịp sống hối hả của thành phố hôm nay, tấm bảng tên đường vẫn lặng lẽ nhắc nhớ về một vị linh mục đã sống trọn vẹn ơn gọi mục tử và trách nhiệm công dân, lấy tình yêu Thiên Chúa làm động lực để yêu con người và yêu quê hương, đất nước.
Hải Hà
