Biết Để Yêu #10: Các Ưu Phẩm Của Thiên Chúa

Vatican News

Kinh Thánh mặc khải cho chúng ta nhiều điều về phẩm tính của Thiên Chúa: Ngài là Thiên Chúa Ba Ngôi, Đấng Thương Xót, Đấng Chí Thánh, Đấng Quyền Năng Vô Biên…. Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng đã được đặt ra xuyên suốt lịch sử: Liệu lý trí con người có thể hiểu được gì về Bản tính thâm sâu của Thiên Chúa? Câu hỏi này đã thách thức các nhà triết học và thần học vĩ đại qua nhiều thời kỳ. Từ thời cổ đại, Aristotle đã nói đến “Động Cơ Bất Động” như nguyên lý tối hậu của mọi chuyển động. Đến thời Trung cổ, Thánh Tôma Aquinô đã dung hòa triết học và thần học để trình bày ‘Ngũ Đạo’ như những con đường nhận biết sự hiện hữu của Thiên Chúa bằng lý trí… Điều này cho thấy một sự thật sâu xa: trong chính bản tính mình, con người luôn hướng về Chân Lý tuyệt đối và khao khát nhận biết Đấng đã dựng nên mình.

Để nói về Thiên Chúa, thần học sử dụng khái niệm “ưu phẩm” (divine attributes). Nếu nơi tạo vật, các đặc tính chỉ là những yếu tố gắn thêm vào bản thể, thì nơi Thiên Chúa, các ưu phẩm chính là bản thể của Ngài. Khi nói Thiên Chúa là Tình Yêu, điều đó có nghĩa Ngài không chỉ “có” lòng yêu thương, mà Ngài chính là Tình Yêu. Tương tự, Ngài là Chân Lý, là Công Lý, là Sự Thiện một cách tuyệt đối và đồng nhất.

Để nói về Thiên Chúa, thần học và triết học sử dụng phương pháp loại suy qua ba con đường suy luận từ kinh nghiệm tạo vật. Con đường Phủ định loại bỏ mọi sự bất toàn và phức hợp vốn có của thụ tạo khỏi hình ảnh về Thiên Chúa. Con đường Khẳng định dựa trên những điều thiện hảo nơi thụ tạo để xác nhận các phẩm tính tương ứng nơi Thiên Chúa. Con đường Siêu việt công nhận rằng Thiên Chúa không chỉ có những phẩm chất tốt lành đó, mà Ngài là chính những phẩm chất đó cách hoàn hảo nhất.

Nền tảng mọi ưu phẩm của Thiên Chúa chính là Tính Đơn Thuần Tuyệt Đối (Absolute Simplicity). Theo tư tưởng của Thánh Tôma Aquinô, Thiên Chúa không phải là tổng hợp của các phần, cũng không có sự phân chia giữa bản chất và hiện hữu. Ngài chính là “Hữu Thể Lập Hữu” (Ipsum Esse Subsistens). Trong Thiên Chúa, Yếu tính (Essence) đồng nhất hoàn toàn với Hiện hữu (Esse/Existence) và cũng đồng nhất với tất cả các Phẩm tính của Ngài (Divine Attributes).

Từ đây, các ưu phẩm khác được làm sáng tỏ: Ngài bất biến vì không có khả năng thay đổi, vĩnh cửu vì vượt trên thời gian, và vô hạn vì không bị giới hạn bởi bất cứ thực tại nào. Trong hoạt động, Thiên Chúa là Đấng toàn tri, biết mọi sự vì Ngài là nguồn gốc của mọi tồn tại. Công bằng và thương xót nơi Ngài không đối lập nhưng hòa hợp trọn vẹn; mọi hành động của Ngài vừa là sự công chính, vừa là biểu lộ của lòng nhân hậu…

Sự phân biệt giữa các ưu phẩm của Thiên Chúa thực tế chỉ tồn tại trong cách hiểu giới hạn của con người. Giống như ánh sáng trắng khi đi qua lăng kính sẽ tán sắc thành nhiều màu, sự đơn nhất tuyệt đối của Thiên Chúa được trí tuệ con người tiếp nhận qua nhiều khía cạnh khác nhau.

Việc hiểu về bản tính và ưu phẩm của Thiên Chúa mang lại ý nghĩa thực tiễn cho đời sống đức tin như “một chiếc neo vững chắc”. Chính vì Thiên Chúa không thay đổi, nên tình yêu và lời hứa của Ngài luôn bất biến, giúp người tín hữu giữ vững niềm tin giữa một thế giới đầy biến động.

Bài học này đồng thời gợi mở câu trả lời cho niềm tin độc thần trước những thách đố của chủ nghĩa đa thần hay phiếm thần, cũng như mời gọi mỗi người tìm kiếm sự nhất quán nội tâm và tập trung vào những giá trị cốt yếu cho hạnh phúc tối hậu của cuộc đời, thay vì bị phân tán quá nhiều vào những giá trị trần thế chóng qua.

Sự hiểu biết này minh chứng cho sự hoà hợp giữa lý trí và đức tin, mời gọi con người hướng tới sự sống hiệp thông với Thiên Chúa – Đấng là Chân lý, và là Cội Nguồn của mọi điều thiện hảo.