Ngày 3.11.2026, Đức cha Giuse Nguyễn Đức Cường, Giám mục Giáo phận Thanh hóa, Chủ tich Ủy ban Phát triển Con người Toàn diện trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, đã gởi văn bản đến Quốc hội, Chính phủ và Bộ Y tế, trình bày một số nhận định và kiến nghị liên quan đến Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Trong văn bản, Ủy ban Phát triển Con người Toàn diện trân trọng ghi nhận tinh thần lắng nghe, tiếp thu và điều chỉnh của cơ quan soạn thảo trước những quan tâm chính đáng từ đại biểu Quốc hội, các chuyên gia và nhân dân cả nước. Xuất phát từ sứ mạng phục vụ sự phát triển con người toàn diện, đặc biệt là bảo vệ phẩm giá và quyền lợi của những người dễ bị tổn thương, Ủy ban đã trình bày các nhận định và kiến nghị với tinh thần đối thoại, xây dựng.
Về ý nghĩa của việc hiến mô, tạng, văn bản khẳng định Hội Thánh Công giáo nhìn nhận việc hiến mô, tạng tự nguyện, không vụ lợi và đáp ứng các điều kiện luân lý cần thiết là một nghĩa cử bác ái cao quý, thể hiện tình yêu thương và sự liên đới giữa con người với nhau (x. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 2296). Ủy ban cũng bày tỏ sự thấu hiểu đối với nỗi đau và niềm hy vọng của những gia đình có người thân, nhất là các bệnh nhi, đang chờ được ghép mô, tạng để có thêm cơ hội chữa trị và tiếp tục sự sống. Vì thế, những nỗ lực chính đáng nhằm mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh luôn được ủng hộ. Tuy nhiên, văn bản nhấn mạnh mục đích tốt đẹp không tự động làm cho mọi phương tiện trở nên chính đáng. Việc hiến mô, tạng phải được thực hiện trong tự do, với sự đồng thuận hợp lệ và có hiểu biết, không gây ra những nguy cơ bất tương xứng đối với người hiến, không bị thương mại hóa và luôn tôn trọng phẩm giá cùng sự toàn vẹn thân thể con người. Theo đó, mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh và bảo vệ những người dễ bị tổn thương không phải là hai mục tiêu đối lập, nhưng cần được thực hiện đồng thời trong một chính sách y tế nhân đạo và có trách nhiệm.
Liên quan đến những nội dung đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý hoặc đang tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện, Ủy ban đồng tình việc giữ nguyên nguyên tắc chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời, nghiêm cấm lấy bộ phận cơ thể và mô không tái sinh từ người dưới 18 tuổi còn sống. Việc hiến mô tái sinh của người dưới 18 tuổi còn sống được giới hạn trong những trường hợp đặc biệt, chỉ nhằm ghép cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt. Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung những yêu cầu về xác minh nhân thân, tư vấn độc lập, kiểm soát xung đột lợi ích và ngăn ngừa hành vi cưỡng ép, mua bán hoặc lợi dụng hoạt động hiến, ghép mô, tạng. Các cơ chế xác định chết não, chết tuần hoàn cũng được quan tâm, nhằm bảo đảm tính độc lập của việc xác định tử vong với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép mô, tạng… Đồng thời đánh giá cao những ý kiến của các đại biểu Quốc hội và giải trình của Bộ Y tế về sự cần thiết phải tôn trọng nguyện vọng, đặc biệt là sự từ chối của người chưa thành niên trong quá trình xem xét việc hiến mô tái sinh. Cũng như lưu ý quyền đại diện của cha mẹ hoặc người giám hộ không phải là quyền định đoạt vô giới hạn đối với thân thể của trẻ. Mọi quyết định liên quan đến việc hiến mô phải đặt lợi ích tốt nhất của chính trẻ lên hàng đầu và tính đến những nguy cơ về thể chất, tâm lý và áp lực tình cảm có thể phát sinh trong gia đình.
Trên cơ sở những nguyên tắc và nội dung đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu, Ủy ban Phát triển Con người Toàn diện đã đưa ra sáu nhóm kiến nghị gởi đến Quốc hội, Chính phủ và Bộ Y tế:
– Đối với trường hợp lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên sau khi qua đời được pháp luật cho phép, cần quy định rõ điều kiện áp dụng, vai trò và trách nhiệm của cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp, đồng thời tôn trọng nguyện vọng mà người chưa thành niên đã bày tỏ khi còn sống.
– Cần quy định rõ tiêu chí xác định trường hợp thực sự cần thiết, đánh giá các phương án thay thế và cách thức xác nhận không có người hiến trưởng thành phù hợp. Trẻ cần được cung cấp thông tin, tư vấn riêng phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành bởi người có chuyên môn độc lập với lợi ích của người nhận. Có cơ chế bảo vệ quyền lợi độc lập cho trẻ, nhất là khi cha mẹ vừa là người đại diện của trẻ hiến vừa có lợi ích trực tiếp liên quan đến người nhận mô.
– Có các tiêu chuẩn chuyên môn, quy trình kiểm tra và trách nhiệm giám sát, đặc biệt đối với việc xác định tử vong ở người chưa thành niên. Cần bảo đảm tính độc lập giữa việc xác định tử vong với hoạt động vận động hiến tặng và lấy, ghép mô, tạng; có cơ chế phòng ngừa xung đột lợi ích, không để quyết định hiến tặng ảnh hưởng đến trách nhiệm chăm sóc, điều trị và cứu chữa người bệnh.
– Có cơ chế phát hiện sớm, điều trị và hỗ trợ thích hợp khi phát sinh những ảnh hưởng bất lợi liên quan đến việc hiến mô; đồng thời xác định trách nhiệm của cơ sở y tế và cơ chế bảo đảm các chi phí chăm sóc cần thiết và theo dõi sức khỏe lâu dài.
– Để ngăn ngừa việc cưỡng ép, lợi dụng và thương mại hóa hoạt động hiến mô, tạng, cần làm rõ ranh giới giữa việc hỗ trợ, thanh toán các chi phí hợp pháp phát sinh từ hoạt động hiến tặng với hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Đồng thời, cần tăng cường giám sát, phát hiện và xử lý các hành vi cưỡng ép, lừa dối, giả mạo quan hệ thân nhân hoặc lợi dụng hoàn cảnh khó khăn để trục lợi, đặc biệt đối với trẻ em nghèo, trẻ mồ côi và trẻ em đang được chăm sóc tại các cơ sở bảo trợ xã hội.
– Nên mở rộng tham vấn các chuyên gia y khoa, luật học, đạo đức sinh học, tâm lý trẻ em, các tổ chức xã hội và cộng đồng tôn giáo. Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế giám sát độc lập và trách nhiệm giải trình để các quy định bảo vệ người chưa thành niên được thực hiện nghiêm túc, thống nhất và có hiệu quả.
Kết thúc văn bản, Ủy ban Phát triển Con người Toàn diện – HĐMGVN bày tỏ tin tưởng việc hoàn thiện pháp luật về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người sẽ góp phần mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh, đồng thời bảo đảm sự tôn trọng phẩm giá, quyền lợi và sự an toàn của mỗi người, đặc biệt là trẻ em.
HÙNG LUÂN
